[sarit11]

తెల్లవారేసరికి రాజభటులు శిశునాగుడిని వెతుకుతూ వచ్చి కోటకు తీసుకువెళ్తారు. తల్లి చంద్రమతీ దేవి అతనిలోని మార్పుని గుర్తిస్తుంది. శిశునాగుడిని తీసుకువచ్చిన పరిచారకులలో ఒకడిని పిల్చి రాత్రి శిశునాగుడు ఎక్కడికి వెళ్ళాడని ఆరా తీస్తుంది. ఆ పరిచారకుడి పేరు చిత్రశిఖండి. అతను అది మహానగరానికి దూరంగా నాలుగు స్మశానాల మధ్యలో వున్న ప్రదేశమనీ అక్కడ పది పొదలున్నాయనీ, అవేమిటో తనకి అర్థం కాలేదనీ, పగటివేళ వెళ్ళి మళ్ళీ పరీక్షించాలనుకుంటున్నాననీ చెప్తాడు. నిజానికి అవి పొదలు కావనీ, దుబ్బులు అనీ, వృక్షాల గురించి బాగా తెలిసిన తనకే అవి ఏమిటో అర్థం కాలేదనీ అంటాడు. అలాగే అక్కడ యువరాజువి కాక మరొక మనిషి కాలిగుర్తులు, నక్క కాలిగుర్తులు కూడా కనిపించాయని చెప్తాడు. అవి నక్క కాలిగుర్తులన్న విషయం అందరూ గుర్తించలేరనీ ఏదో భయంకర జంతువు కాలిగుర్తుల్లా ఉన్నాయనీ అంటాడు.

వృద్ధరాజు, అంటే శిశునాగుడి తండ్రి ఆరోజునుంచీ మంచాన పడతాడు. తండ్రి దగ్గరకు వెళ్ళి పలకరించమనీ, మాట్లాడమనీ చంద్రమతీ దేవి వత్తిడి చేస్తే శిశునాగుడు ఆయన దగ్గరగా వెళ్ళి మొహంలో మొహం పెట్టి మాట్లాడతాడు. అపుడు రాజు మొహం లోకి కొత్త ప్రకాశం వస్తుంది. శిశునాగుడి మాటలని ఆయన ముక్కుతో పీలుస్తున్నాడా అనిపిస్తుంది. ఒక్కసారిగా ఏదో శక్తి వచ్చినట్లుగా కనిపిస్తాడు “యువరాజా, నా పని అయిపోయింది. నీ రాజ్యం నువ్వు స్వీకరించు. నీ శత్రువులని దండించు. ప్రతీకారం తీర్చుకో.” అంటాడు.

రాణి ఆశ్చర్యపోతుంది. ప్రతీకారం ఎవరిమీదో ఆమెకు అర్థం కాదు. వేదమరీచి మీదా! మగధ రాజ్యం మీదా? ఎందుకు? ఆమె ఇలా అనుకుంటుంది. “ఈ కాశీ మహాక్షేత్రము యొక్క పవిత్రత వల్ల, శక్తి వల్ల వేదమరీచి యొక్క జీవుడు పరిశుద్ధుడవుతాడనీ, మగధ రాజ్య పాలనాపటిష్టుడవుతాడనీ వేదధర్మ ్రతిష్టాపనాచార్యుడవుతాడనీ అనుకుని వేదమరీచిని ఇక్కడికి తెచ్చాను. ఈ మగధ రాజ్యం కర్మమేమిటో! వాళ్ళెప్పుడూ శ్రీకృష్ణ విరోధులే. ప్రద్యోతనుడి కూతురు పద్మావతిని పాండవుల వంశంలోని ఉదయనుడికి యిచ్చినా ఆ సంబంధం అక్కడితోనే అయిపోయింది. ఆ తర్వాత ఈ నూట ముప్పై ఆరేళ్ళ నుంచీ శ్రీకృష్ణ విరోధమే నడుస్తోంది. బార్హద్రథవంశం వున్నన్నాళ్ళు చండీ పూజ పరంపరగా సాగింది. ప్రద్యోతనులు అది కూడా మానేశారు. నందివర్ధనుడు శూన్యవాది. ఇక ముందు ఏమవుతుంది? నందివర్ధనుడి తర్వాత ప్రద్యోత వంశం అంతరించి మరొక వంశం మగధని ఆక్రమిస్తుందని వదంతి వుంది. కానీ మగధ మీద దండెత్త గలిగినంత పెద్ద రాజ్యం ఇంకొకటి లేదు. తర్వాత ఏమవుతుంది? శిశునాగుడికి ప్రతీకారం ఎందుకు? దాన్ని అతను ఎలా తీర్చుకుంటాడు?” ఇలాంటి సందేహాలన్నీ కలిగి రాణి రాజు దగ్గరకు వెళ్ళి ఆయన్ని మాట్లాడించే ప్రయత్నం చేస్తుంది. “శిశునాగుడు ప్రతీకారం ఎలా తీర్చుకోవాలో చెప్తారా?” అని అడుగుతుంది.

“అతడు రాజైన తర్వాత నేను ఆ ప్రతీకార మార్గాన్ని బోధిస్తాను.” అంటాడు రాజు. రాణి నివ్వెరపోతుంది. ఒక హఠాత్స్ఫురణగా తనకే తెలియకుండా అనాలోచితంగా “నువ్వెవరు?” అని ప్రశ్నిస్తుంది. “నేను జయద్రథుడిని” అంటాడు రాజు. అంతే. ఆ జవాబు తర్వాత ఇంక రాణి ఎన్ని ప్రశ్నలు వేసినా జవాబు చెప్పడు. నగరంలో పరాశరరావు అనే వృద్ధ పండితుడు ఉంటాడు. నిత్య తపస్వి. యోగానిష్టాపరుడు. జ్యోతిష్యము, సాముద్రికము తెలిసిన వాడు. చిత్రశిఖండి ఆ పరాశరరావుని కలిసి, ఆయన్ని తీసుకుని తాను శిశునాగుడిని చూసిన ప్రదేశానికి తీసుకువెళ్తాడు. ఆయన ఆ ప్రదేశాన్ని పరీక్షిస్తాడు. ఆ దుబ్బులలో ఏదో రహస్యముందని గ్రహిస్తాడు. అక్కడ వున్న నాలుగు దుబ్బులను త్రవ్వించి, రోటిలో రుబ్బించి ఆ పిండిని గంగానదిలో కలిపిస్తాడు. రాణి కూడా ఆయనతో సంప్రదిస్తుంది. రాజుని జయద్రథుడు ఆవహించాడని అర్థం చేసుకుంటారు.

ఆంధ్రరాజు కుమార్తెతో శిశునాగుడి వివాహం చేయాలనుకుంటారు. కాశీనగరం నుంచి ఆంధ్రదేశం వెళ్ళి మాట్లాడి రావడానికి ఒక నెల రోజుల పైనే పడుతుందనీ, అయినా తను వెళ్ళి మాట్లాడి వస్తాననీ అంటాడు పరాశర రావు. ఆ తర్వాత ఆయన జపంలో కూర్చుంటే వింధ్య పర్వత శ్రేణుల్లో ఇదంతా మొదలయిందని అర్థమవుతుంది. అక్కడ కూడా అలాంటి దుబ్బులు వుండడం, వాటి క్రింద వున్న కాష్ఠములను చేత బూని నల్లని దుస్తులు ధరించిన ఒక పురుషుడు అక్కడినుంచి ఏదో దూరదేశానికి ప్రయాణించడం, అక్కడ ఒక రాజసౌధం, తోట, తోటలో రాకుమారి కనిపిస్తారు. ఆమె శిశునాగుడికి ఇచ్చి వివాహం చేయాలనుకున్న ఆంధ్ర రాజదుహిత అనీ అర్ధమవుతుంది. ఆమె తోటలో నిద్రిస్తుండడం, ఆ పురుషుడు తన చేతిలోని కాష్ఠములకు నిప్పు ముట్టించి, ఆ పొగ అంతా ఆమె చేత ఒక వేయిసార్లు పీల్పించడం కనిపిస్తుంది. అదంతా నిద్రలో వున్న ఆమెకు తెలియకుండానే జరుగుతుంది. ఆ ఆంధ్ర రాజకుమార్తె పేరు వంకజాబిల్లి. అమిత సౌందర్యవతి.

[sarit11]

తర్వాత పరాశర రావు ఒక సందర్భంలో ఆమెతో ఇలా చెప్తాడు.

“ఓ తల్లీ! నీ సౌందర్య మేమి? నీ గర్భము నందా దుష్టుడు ప్రవేశపెట్టిన ధూమ రజ్జు సంతానమేమి? నీవు నిదురపోవుచుండగా – నిన్నింకొక రీతిగా తన వైపునకు త్రిప్పుకోలేని వాడై – వాడు నీ గర్భమునందొక నాస్తిక ధూమరేఖా రజ్జు సంతానమును ప్రవేశ పెట్టినాడు. నీకా సంగతి తెలియదు. నిదుర లేచిన తర్వాత నీకు వానిని కాదను శక్తి పోయినది. అనగా వాడు నిన్ను శరీరము నందు బంధించినాడు. నీ మనస్సునకు, నీ శరీరము మీద నధికారము లేకుండ చేసినాడు. నీ మనస్స్వాతంత్ర్యము నపహరింప లేక పోయినాడు. నీ తండ్రి యొక్కయు, నీ భర్త యొక్కయు మనస్స్వాతంత్ర్యములను కూడ హరించినాడు. వారి జీవులకంటె నీ జీవుడుత్తముడు. అధిక స్వచ్ఛత కలవాడు. ఎక్కువ వెలుగు కలవాడు. అందుచే నీ మనస్సు వానికి స్వాధీనము కాలేదు. కాకపోవుటవలన నొక లాభమున్నది. నీ సంతానము వాడనుకొన్నంత తుచ్ఛమైనది కాదు. నీకు కుమారుడుదయించును. వానికి కుమారుడుదయించును.

ఇట్లు పదితరములు సాగును. … రెండు మూడు తరముల వరకు నష్టము లేదు. తరువాతివారు నాస్తికులగుదురు. నాస్తికులయినను నీ ఈ మనోలక్షణము చేత వారి నాస్తికత్వము నీ గురువు వాంఛించిన నాస్తికత్వము కాదు. .. వాని పని సగము మేర ఫలించును. వైదిక మతమునకు వాడు విరోధి. వైదిక కర్మమునకు వాడు విరోధి. ఆ విరోధము మాత్రము సాగును. వాడాత్మలక్షణములను నిర్మూలింపలేడు. దయ, అహింస, శమ దమములు, వైరాగ్యము మొదలయిన యాత్మ లక్షణములను వాడు చెరపలేక పోవుచున్నాడు. దానికి కారణము నీ మనస్స్వచ్ఛత. నీ జీవ సంస్కార విశేషము. శ్రౌత కర్మాభిరతి. వేద కర్మాభిమానము. ఇవి తత్సాధకములైన బహిరంగములు. వానిని వాడు, నీ గర్భ కోశమునందు తద్దుష్ట ధూమమును వ్యాపింపజేసి నీ సంతానమునందు లోపించెడునట్లు చేసినాడు…”
అదీ విషయం. అలా శిశునాగుడికీ ఆంధ్రరాజ పుత్రిక వంకజాబిల్లికీ వివాహం జరుగుతుంది.

మరొకప్రక్కన అక్కడ వేదమరీచి రాజ్యంలో వృద్ధరాజు నందివర్ధనుడు, వృద్ధ మంత్రి మయూరరావు, అజాతశత్రుడనే పేరు గల వీరుడు – వీరిని గురించిన కథ కొంత.
అజాతశత్రుడు మాళవ రాజకుమారుడు. సుక్షత్రియ వంశీయుడు. తల్లిదండ్రులు చిన్నతనం లోనే చనిపోగా జ్ఞాతులు అతని సిరిసంపదలు కైవశం చేసుకుని అతన్ని దేశం నుంచి వెళ్ళగొట్టగా అతను మగధకు వచ్చి అక్కడ రాజోద్యోగిగా వుంటాడు. రాజుకీ, మంత్రికీ అత్యంత సన్నిహితుడు. వేదమరీచితో అతని వివాహం జరిపించి అతనినే మగధకు రాజును చేస్తారేమోననేంత సాన్నిహిత్యం. అయితే కాశీ నుంచి తిరిగి వచ్చిన వేదమరీచి ఆ ముగ్గురితోను తన రహస్యం చెప్పేస్తుంది. ముగ్గురూ నిశ్చేష్టులవుతారు. రాజు వేదమరీచితో పాటు తానూ దుఃఖించి ఆమె వివాహానికి సుముఖంగా లేదన్న విషయం మాత్రం ప్రజలకు తెలియచేసి ఊరుకుంటాడు.
అయితే శిశునాగుడి వివాహం జరిగాక కొన్నాళ్ళకి వృద్ధమంత్రి, రాజు మరణిస్తారు. ఆ తర్వాత కొంత ఆలోచించి వేదమరీచి, అజాతశత్రువు వివాహం చేసుకుంటారు.
అప్పటికి వంకజాబిల్లికీ శిశునాగుడికీ పుట్టిన కొడుకు కాకవర్ణుడు ఆరేళ్ళ వాడు.

వేదమరీచి వివాహ వార్త విని రగిలిపోతున్న శిశునాగుడితో వంకజాబిల్లి మీ పగ నేను సాధించిపెడతానంటుంది. అన్నంత పనీ చేస్తుంది కూడా. మగధతో యుద్ధం చేస్తే గెలవలేని చిన్న రాజ్యమైన కాశీరాజ్యపు రాజు శిశునాగుడు మగధకు రాజయ్యేలా చేస్తుంది. చుట్టరికం ఆధారంగా శిశునాగుడు, చంద్రమతీ దేవి, వంకజాబిల్లి మగధలో అడుగుపెడతారు. అలా అడుగుపెట్టడానికి కావలసిన పరిస్థితులు కల్పించ బడతాయి. అందుకు పరాశర రావు కొంత ఉపయోగపడితే, కాశీరాజుని ఆవహించిన జయద్రథుడు – అతనికి కావల్సిందీ అదే కనుక – మరికొంత ఉపయోగపడతాడు. వేదమరీచిని హత్య చేసి, ఆ నేరం అజాతశత్రువుపై మోపి అతన్నీ హత్య చేసి, మగధ ప్రజల దృష్టిలో అతన్ని నేరస్తుడిని చేసి, శిశునాగుడు మగధకి రాజవుతాడు. అదీ నవలకి ముగింపు.

[sarit11]

ఈ నవలలో కథకుడు నేరుగా చెప్పిన, పరాశర రావుతో సంభాషణల రూపంలో చెప్పించిన కొన్ని విషయాలు చాలా ఆసక్తికరంగా వుంటాయి.

ఒక ఉదాహరణ : “జీవలక్షణ పరిజ్ఞానము విచిత్రముగా నుండును. ఆ పరిజ్ఞానము కలవారు యోగులు కానక్కరలేదు. ఆ పరిజ్ఞానము తమకు కలదని వారికి వారికే తెలియును. వారి మాటల చేత, వారి క్రియల చేత వారి కా పరిజ్ఞానము కలిగినట్లు తెలియును. మానవులలో నెట్టి పరిస్థితులలోనైన నొకానొకడు సర్దుకొని పోవును. ఒకడు ప్రతి చిన్న విషయమునందు వివాదము పెంచుకొనును. ఆ సర్దుకొని పోయెడివానిని సత్పురుషుడందుము. సత్పురుషుడనగా జీవలక్షణ పరిజ్ఞానము కలవాడని అర్ధము. జీవలక్షణ మనగా నిత్యమైన వస్తువు యొక్క వస్తుత్వము.”

అలాగే వేదమరీచి శిశునాగుడితో తనకున్న సంబంధం గురించి చెప్పినపుడు తండ్రి నందివర్ధనుడి స్పందన, ఆమె దుఃఖం, ఆయన దుఃఖం, ఆమె బాధని ఒక తండ్రిలా కాక తల్లిలా ఆయన అర్థం చేసుకోవడం.. ఆ సన్నివేశం బాగా వ్రాస్తారు రచయిత. ఆతర్వాత మరణించే ముందు నందివర్ధనుడి మనసులో మెదిలే కొన్ని ఆలోచనలు ఇలా ఉంటాయి. “.. ఒక క్రియ జరుగుటలో జరుగుటకే ప్రాధాన్యము గాని అది ఎందుకు జరిగినదనుటకు ప్రాధాన్యము లేదు. ఆ క్రియకు కర్త వాడు. కర్తృత్వము వానియందున్నది. కర్తృత్వజ్ఞానము వానికున్నదా లేదా యన్న ప్రశ్న లేదు. వాడు పసివాడైనను, వాని నా కార్యమునకు కర్తగా లోకమెంచుట వలన తత్కర్తృత్వాభిమానము వాని జీవలక్షణము నందున్నదని లోకమంగీకరించుచున్నది. లోకము జీవునినంగీకరించుచున్నది. లోకజ్ఞానము క్రమముగా వచ్చును. రాదు! కర్తృత్వజ్ఞానము జీవనిష్టమై యున్నదన్నమాట! అయ్యో! వానికి లౌకికజ్ఞానము కుదురక ముందే వానియందీ కర్తృత్వము నారోపించుట న్యాయము కాదనగా, లోకజ్ఞానము కుదురకముందే వానియందు సౌఖ్యభావన దుఃఖభావనయు నున్నది గదా! వాడు భావించు సౌఖ్యము వానికి లోకజ్ఞానము రాకముందే భావించుచున్నాడు గదా! లోకమునందు చేసెడి కార్యములకు సుఖదుఃఖములు ఫలితములు. కార్యము నందలి కర్తృత్వాభిజ్ఞానము తెలియక ముందే తత్కార్యఫలితమైన సుఖాశ ఎట్లు కలిగినది? ఇది ప్రశ్న. అందుచేత జీవుడు తాను చేసెడి పనికి తాను బాధ్యుడు! వాడు తెలిసి చేయవచ్చును. తెలియక చేయవచ్చును. అనగా లోకమునందు కర్మకు ప్రాధాన్యమున్నదని అర్ధము. ఇట్టి స్థితిలో వేదమరీచి యందు దోషము లేదని చెప్పుట ఎట్లు? ఉన్నది. తత్కర్తృత్వము తజ్జీవగతమై యున్నది. అది బాల్యదశ. అందుచేత నామెను దూషింప రాదన్నచో బాల్య యౌవన కౌమారములు శరీరదశలు. శరీరమునకున్న ఈ దశలను బట్టి జీవుడు వర్తించునా? జీవుడు తానెప్పుడు శరీరమును స్వీకరించెనో దానికి సహజమైన దశలను, తత్తత్కాలముల యందు చేసిన కార్యములను సర్వము నంగీకరించెననియే యర్ధము.”

*****

[sarit11]

నందోరాజా భవిష్యతి – కవిసమ్రాట్ శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ

ఇది పురాణవైర గ్రంథమాలలో నాలుగవ నవల.
శిశునాగ వంశపు రాజులు పదిమంది. వారిలో చివరివాడు మహానంది. శిశునాగ వంశము 360 ఏండ్లు రాజ్యము చేసింది. తరువాత నందుడు మగధ రాజ్యానికి రాజయ్యాడు. నందుడు మహానందికి శూద్ర స్త్రీ యందు పుట్టిన కొడుకు.

నందుడి మంత్రి రాక్షసుడు. ఆ రాక్షసుడి ప్రతిభ ఎలాంటిదో, అతడు నందుడికి రాజ్యం ఎలా సంపాదించి పెట్టాడో, మగధరాజ్యములో శిశునాగ వంశము పోయి నందవంశము ఎట్లా ఆక్రమించిందో చెప్తారు విశ్వనాథ ఈ నవలలో.
నవలాకాలం నాటికి బౌద్ధమత ప్రభావం బాగా వుంటుంది. (అప్పటికి బుద్ధుడు పుట్టి 200 ఏళ్లయింది. మరణించి 120 ఏళ్ళయింది.) క్షత్రియులందరూ బౌద్ధ మతాభిమానంతో వుంటారు. అయినా మళ్ళీ శూద్రుడైన నందుడిపై ద్వేషంతోనూ, క్షత్రియులే తప్ప శూద్రుడు రాజవకూడదన్న భావంతోనూ వుంటారు. ఆ క్షత్రియుల యొక్క బాధలకు గురైన వారంతా నందుడి పక్షంలో వుండి నందుడు రాజవ్వాలని కోరుకుంటూ వుంటారు. నందుడి ప్రతిష్ట ఒక్క మగధకే పరిమితం కాదు.
అయోధ్యని పాలిస్తున్న ఇక్ష్వాకులు, పాంచాలాన్ని పాలిస్తున్న పాంచాల రాజులు, హస్తిన ప్రాంతం లోని కౌరవులు, ఇంకా హైహయులు (మహిష్మతీ నగరం), కాలకులు, ఏకలింగులు, శూరసేనులు, మైథిలులు మొదలైన క్షత్రియులు పాలిస్తున్న పది రాజ్యాలలోనూ క్షత్రియ దౌర్జన్యం సాగుతూ వుంటుంది.

[sarit11]

ఒక్కొక్క రాజ్యం గురించి ఒక్కొక్క అధ్యాయంలో చెప్పుకుంటూ వస్తారు రచయిత.

మొదటిది రేవా నదీ తీరంలో వున్న మహిష్మతీ రాజ్యం. దానిని హేహయ రాజు అర్జునుడు పాలిస్తూ వుంటాడు. అతడు బ్రాహ్మణ ద్వేషి. ఆ అధ్యాయం ముగిసేసరికి అతనిని ముక్కూ మొహం తెలియని ఒక బ్రాహ్మణ యువకుడు సంహరిస్తాడు.

తర్వాత కౌరవ రాజ్యం. భారత యుద్ధములో కౌరవులందరు నశించారు. ధర్మరాజు రాజయ్యాడు. అంతకు ముందు దుర్యోధనాదులని కౌరవులనీ, యుధిష్టరాదుల్ని పాండవులనీ అన్నా, ధర్మరాజు రాజయినప్పటినుండీ వారే కౌరవులు. ఆ కౌరవ వంశంలో యుధిష్టరుని మనుమడు జనమేజయుడు. అతని కొడుకు శతానీకుడు. ఈ శతానీకుడు తన రాజధానిని హస్తినాపురము నుండి కౌశాంబికి తరలించాడు. ఆ తర్వాత వచ్చిన రాజులు కొన్నాళ్ళు హస్తినలో, కొన్నాళ్ళు కౌశాంబిలో వుంటూ వచ్చారు.

ఈ కథాకాలం నాటి కౌరవరాజు పేరు క్షేమకుడు. క్షేమకుడు కౌశాంబియందు రాజ్యం చేస్తున్నాడు. కౌశాంబీ నగరం ప్రయాగ క్షేత్రమునకు దగ్గర. యమునా నది గంగానదిలో కలవక మున్న కొంత దవ్వున నెగువ నీ కౌశాంబి యున్నది. అచ్చము యమున యొడ్డున లేదు. ప్రయాగ రెండు నదులు కలిసిన చోట వుంటే, కౌశాంబి నదులు కలిసిన ఎగువ పంగలో వుంది.

క్షేమకుని కొడుకు నిరమిత్రుడు. అతడు వైదిక మతానికి వ్యతిరేకి. అతను కూడా మహిష్మతీ రాజు అర్జునుడి లాగా కౌశాంబిని గగ్గోలుకు తెచ్చేవాడే. కానీ తండ్రి క్షేమకుడు అందుకు అడ్డుగా వుంటాడు. వృద్ధుడైన క్షేమకుడు మరణించి తాను రాజయితే తన ప్రతాపం చూపించాలని వేచి వుంటాడు నిరమిత్రుడు.

అతడు గదావిద్య లో ప్రవీణుడు. అతనిని జయించగలవారు ఎవరూ లేరన్న అహంకారం. అందరూ ఆ విషయాన్ని అంగీకరిస్తారు కూడా. అయితే ఎక్కడో హిమవత్పర్వతములో నేపాళ దేశమునకు వెనుక పర్వతములలో ఈ విద్యనభ్యసిస్తున్న ఒక ఆటవికుడు తనని లెక్క చేయడని విని అతడిని జయించాలని బయలుదేరతాడు.

తండ్రితో బదరీ నారయణుడిని దర్శించుకోవడానికి వెళ్తున్నానని అబద్ధం చెప్పి వెళ్ళి అక్కడ అడవులలో ఆ అనామకుడైన ఆటవికుడితో యుద్ధం చేసి మరణిస్తాడు. ఆ వార్త విని క్షేమకుడూ తక్షణమే ప్రాణం విడుస్తాడు.

[sarit11]

తర్వాత పాంచాల రాజ్యం. భారత యుద్ధములో త్రిగర్త కాంభోజాభిసార మద్ర కేకయాధిపతులు వధించబడ్డారు. ఇంచుమించుగా ఆ రాజ్యాలన్నీ పాంచాల దేశంలో కలిశాయి. శకుని వధతో గాంధార దేశం ప్రాబల్యమూ తగ్గిపోయింది. దశార్ణ దేశములు రూపుమాసి పోయాయి. పాంచాలరాజ్యమొక్కటే పెద్ద రాజ్యం. భారత యుద్ధం తర్వాత దృష్టద్యుమ్నుడి వంశం వారు దాన్ని పాలిస్తున్నారు. అయితే ఇన్నాళ్ళ తర్వాత అంటే దాదాపు 1500 ఏళ్ళ తర్వాత బాహ్లిక దేశంలోని నలగిరి అనే జనపదం నుంచి వంశధరుడు అనే వాడు నేను పాంచాల రాజ్యానికి అసలైన వారసుడిని అంటూ వస్తాడు.

దృష్టద్యుమ్నుడు, ద్రౌపది ద్రుపదుడికి పుట్టలేదనీ, అగ్ని లోనుంచి వచ్చారనీ తన పూర్వీకుడు ద్రుపదుడికి ఒక స్త్రీ వలన పుట్టినవాడు కనుక తనకే రాజ్యం దక్కాలనీ అంటాడు. వాడికి ఎక్కడినుండో వత్తాసు దొరుకుతుంది. వాడు సభాభవనంలోకి వచ్చి సవాలు విసిరితే పాంచాల రాజు కత్తి దూసి వాడి మీదకి వెళ్తాడు.

తులాయుద్ధంలో నా సేనాపతిని గెలిస్తే నేను వెళ్ళిపోతానంటూ ఎవరో మహావీరుడిని చూపిస్తాడు వంశధరుడు. రాజు తులా యుద్ధం చేస్తాడు. వధించబడతాడు. వంశధరుడు రాజవుతాడు.

తర్వాత మిథిలా నగరం. దాని రాజు ఉశీనరుడు. వేదవేదాంగాలు చదివినవాడు. జ్ఞాని. ఆయనకు సంతానం లేదు. ఆయన తరువాతి సంగతేమిటన్నది ప్రశ్న.
మరొక పక్కన కొంచెం వెనక్కి వెళ్తే, బుద్ధుని కాలంలో కోసల రాజైన ప్రసేనజిత్తు భార్య శాక్య రాజుల ఆడుబిడ్డ. అతని కొడుకు విదుధవుడు. శాక్య వంశ క్షత్రియులకి బుద్ధుడు తమ వంశంలో పుట్టాడు కనుక తాము అధికులమన్న భావన. ఒకప్పుడు కృష్ణుడిని చూసుకుని యాదవులు గర్వించినట్లు. కనుక వారొకసారి తమ యింటికి వచ్చిన విదుధవుడ్ని అవమానిస్తారు. ఆ కోపంతో అతడు కపిలవస్తు నగరంలోని సర్వరాజవంశాన్ని సంహరిస్తాడు. విదుధవుడి అన్నగారు కాహుద్రకుడు. అతని కొడుకు కుందకుడు. అతని కొడుకు సురధుడు. సురధుని కుమారుడు సుమిత్రుడు. ఈ సుమిత్రుడు కథాకాలం నాటి కోసల రాజు.

శ్రావస్తి, కపిలవస్తు, కాశీ నగరము, గిరివ్రజము మొదలైన సర్వభాగముల యందున్న బౌద్ధులు వజ్జిభిక్షుకులని పిలవబడతారు. కోసలములోని బౌద్ధులు తాము వజ్జిభిక్షుకుల కంటే అధికులమని అనుకుంటారు. సుమిత్రుడిదీ అదే అభిప్రాయము.

కోసల రాజు సుమిత్రుడు, మిథిల రాజు ఉశీనరుడూ తలపడతారు. నిజానికి యుద్ధం చేయాలన్న ఆలోచన వారికేమీ వుండదు. అయితే దానికి పథకం ఎవరి చేత రచించబడిందో, అదంతా ఎలా జరిగిందో వాళ్ళకే తెలియకుండా వాళ్ళ మధ్య యుద్ధం జరిగిపోతుంది. సుమిత్రుని సేనలు భల్లట, ఉశీనర రాజ సైన్యములను వధిస్తాయి.

ఆ తర్వాతి అధ్యాయంలో కాలక, ఏకలింగ, శూరసేన రాజ్యములు మూడూ ఒకేసారి క్షత్రియకుమారుడన్న వాడు మిగలకుండా సమసి పోతాయి. ఆ అధ్యాయం, పథక రచన అంతా క్లుప్తంగా చెప్పడానికి కుదరనంత అద్భుతంగా వుంటుంది. ఆ తర్వాత మిగిలింది అటు కోసల రాజు సుమిత్రుడు. ఇటు మగధ మహారాజు మహానంది కొడుకయిన కాలాశోకుడు.

[sarit11]

చివరి అధ్యాయాలలో వాళ్ళిద్దరితో రాక్షసుడి సంభాషణా, వాళ్ళిద్దరినీ ఇక ఏమీ చేయలేని ఇరకాటంలోకి నెట్టేసే చమత్కారం చాలా బాగుంటాయి. చదివి తీరవలసినదే. ఆసరికి కాలాశోకుడికి విషయం చాలావరకూ అర్ధమవుతుంది. కానీ తన చేతుల్లో ఏమీ మిగలదు. అప్పటికే చేయి దాటిపోతుంది.

చివరికి మహానంది కుమారులైన రిపుంజయుడు, కాలాశోకుడు, విధుసారుడు వీళ్ళు ముగ్గురూ కూడా చిత్రమైన పరిస్థితులలో మరణిస్తారు. ఎలా చనిపోయారో ఎవరికీ స్పష్టంగా తెలియదు. చివరికి మహారాజు మహానంది మరణమూ అలాగే జరుగుతుంది. రకరకాల కథలు వినిపిస్తాయి. నందుడు రాజవడం తనకి యిష్టమేనని చనిపోయేముందు మహారాజు చెప్పినట్లుగా సాక్ష్యాలు పుడతాయి.

నందుడు రాజవుతాడు!!
ఇలా ఆద్యంతమూ ప్రతి అధ్యాయమూ చాలా ఉత్కంఠభరితంగా నడుస్తుంది కథ.
నవలలో ఆసక్తికరంగా అనిపించిన సంఘటనలు, సంభాషణలు చాలా వున్నాయి. ఒకటి రెండిటిని ఇక్కడ ఉదహరిస్తున్నాను.

మిథిల రాజు ఉశీనరుడి గురించి చెప్తూ సర్వ బౌద్ధమత సిద్ధాంతాలనీ ఆయన విమర్శిస్తాడనీ, అయితే ఆయనంతట ఆయన వాని విమర్శకు పోడనీ, ఎవరైనా అర్హతులు వెళ్ళి ఆయన్ని కదిలిస్తే మాత్రం ఆయన చెప్పే వాదనలకి సమాధానం చెప్పలేక తిరిగి వస్తారనీ అంటారు రచయిత.

బౌద్ధమతము యొక్క ప్రధమ సిద్ధాంతము కార్యకారణ చక్రము. అజ్ఞానము క్రియగా పర్యవసించును. అది విజ్ఞానమగును. నామరూపములు వహించును. షడింద్రియములు, స్పర్శ, అనుభూతి, ఆశ, గ్రహణము, పరిణామము, జన్మము, దుఃఖము – నిట్లు మారుచుండును. దుఃఖమును చంపినచో అజ్ఞానము నశించునని వారి ప్రధమ సిద్ధాంతము. దీనిని బౌద్ధులయిన అర్హతులు చెప్తే విని ఉశీనరుడు చిరునవ్వు నవ్వుతాడు.

కొంత చమత్కారంగా ఒక ఉదాహరణ చెప్తాడు. మొట్టమొదట జిహ్వ మీద రుచి అనేది ఉన్నది కనుక కూర చేసుకోవాలి అనే సంకల్పం పుడుతుంది. దానినుండి ఒక శాకము, దానిని ముక్కలుగా తరుగుట, కడుగుట, వేడి చేయుట, తిరుగమూత, లవణాది మిశ్రమమును కలుపుట, – యివన్నీ పుట్టాయి. జిహ్వయందలి రుచి నుంచి యివన్నీ పుట్టాయి. కాబట్టి లవణాది మిశ్రమమును తొలగించినచో రుచి నశించును. – ఈ వాదన విని చర్చకు వెళ్ళిన అర్హతుడు వెలతెల పోతాడంటారు విశ్వనాథ.

అయితే ఇలా హాస్యంగా తేల్చేయడం సరైన వాదనా పధ్ధతి కాదని అంటూనే కాని ప్రతిస్పర్ధి యొక దుష్టసిద్దాంతమును ప్రతిపాదించి నపుడు, పాత వస్తువునే కొత్తవస్తువుగా దీపింపచేయబోయినపుడు పండితుడైన వాడేమి చేస్తాడు? అని అడుగుతారు.

“అజ్ఞానము, కర్మ, దుఃఖము యివన్నీ వేదాల్లో వున్నాయి. ఉపనిషత్తులలో వున్నాయి. శాస్త్రాల్లో, పురాణాలలో వున్నాయి. అవి ఏవో కొత్త విషయాలుగా అర్హతులు తెచ్చి ఉశీనరుడి దగ్గర చెప్తే మరి అతనేం చేస్తాడు?” అని ప్రశ్నిస్తారు. నిజమే కదా అనిపించింది నాకు.

మరొక చోట చెప్తారు. సృష్టిలో యిద్దరుంటారట. ఒకడు విద్య ప్రదర్శించెడి వాడు. రెండవవాడు ఆనందించెడి వాడు. “విద్యా ప్రదర్శనము చేసెడి వాడు స్వాహంకార నిష్ఠుడు. విద్యను చూచెడి వాడు స్వానందనిష్ఠుడు. వీరిద్దరిని మించి సృష్టి లేదు. సర్వసృష్టియు వీరినాశ్రయించియే జరుగుచున్నది. వీరిద్దరిలో స్వానందనిష్టుడు నిష్క్రియుడు. వాడు చేసెడిదేమియు లేదు. ఆ స్వానందనిష్టతా లక్షణము భిక్షుక లక్షణము, సన్న్యాసి లక్షణము! స్వాహంకారనిష్టతా లక్షణము సంసారి లక్షణము. స్త్రీ ధనాధికార వాంఛాదుల లక్షణము! మానవుడు స్వానందనిష్టతా లక్షణము నందు వ్యగ్రుడు కాడు. స్వాహంకారనిష్టతా లక్షణము నందు వ్యగ్రుడు. ఇదియే లోకమునకు పరలోకమునకు భేదము. …. ఈ ధర్మములు భిన్నములుగా కనిపించినను ఒక్కొక్కప్పుడొక్కడే పురుషుడు స్వాహంకారనిష్టుడు, మరియొకవేళ స్వానందనిష్టుడు! స్వానందనిష్టత యందుకంటె స్వాహంకారనిష్టత యందు మానవులకు నభిరుచి ఎక్కువ. లోకముయొక్క కీడంతయు నచ్చటనున్నది.”
*****

[sarit11]

ఇన్సెస్ట్ కధలు తెలుగు లో, ఇంగ్లీషులో తక్కువగా వున్నాయి. హిందీ లో చాలా ఎక్కువ గ వున్నాయి. కారణం?

నేను కూడా గమనించాను కానీ ,ఎందుకో నాకూ అర్ధం కాలేదు.

[sarit11]

చంద్రగుప్తుని స్వప్నము – కవిసమ్రాట్ శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ

వ్యాసకర్త: టి. శ్రీవల్లీ రాధిక
******
ఈ నవల పీఠిక లో ఇచ్చిన వివరాల ప్రకారం ఇది అయిదవ నవల.

దీనికి ముందరిదైన “నందోరాజా భవిష్యతి” లో రాక్షసుడు అనే బ్రాహ్మణుడు నందునికి రాజ్యాన్ని సంపాదించి పెట్టడం, సర్వ భారత దేశాన్ని అతనికి వశం చేసి పెట్టడం వుటుంది. నందవంశం 100 ఏండ్లు పాలించిన తర్వాత మౌర్య చంద్రగుప్తుడు రాజ్యానికి వస్తాడు క్రీ.పూ 1534 లో. ఆయన మంత్రి చాణుక్యుడు. ఈ నవలలో చాణుక్యుడు నందవంశాన్ని ఎలా నిర్మూలించాడో చెప్పబడింది.
పాశ్చాత్య చరిత్రలో గ్రీకు రాజైన అలెగ్జాండరు, మౌర్య చంద్రగుప్తుడు రాజ్యము చేస్తుండగా భారతదేశం మీదకి దండెత్తి వచ్చాడని వ్రాయబడి ఉంటుంది. అది అభూతకల్పన! అలెగ్జాండరు భారతదేశం మీదికి దండెత్తి వచ్చినది క్రీ.పూ 327 ప్రాంతాలలో. మౌర్య చంద్రగుప్తుడు మగధ రాజ్యాన్ని పాలించినది క్రీ.పూ 1534 నుండి 1500 వరకు. అతని కొడుకు బిందుసారుడు. ఆ బిందుసారునికి శిశునాగ వంశము లోని బింబిసారునికి సంబధము లేదు.

[sarit11]

ఈ చంద్రగుప్తుడు ఆ చంద్రగుప్తుడు కాడు. ఇది చంద్రగుప్తుడన్న పేరు చూసి పాశ్చాత్యులు చేసిన కల్పన! ఈ సంగతి స్పురింపచేయడానికి ఈ నవల చివర్లో మౌర్య చంద్రగుప్తుడు తన తరువాత 1300 ఏండ్లకు జరుగబోవు అలెగ్జాండరు దండయాత్రని స్వప్నం లో చూశాడన్న కల్పన వుంటుంది.

ఈ కాలములో ధృడముగా నమ్మబడుతున్న ఈ విషయం నిరాలంబమైన కాలంలో వెనుకగా తట్టి, చంద్రగుప్తునికి కలగా వచ్చిందని కల్పన. పైన చెప్పినవన్నీ ఈ నవల పీఠిక లోని విషయాలే. ఈ విషయాన్ని అచ్చంగా విశ్వనాథవారి మాటల్లో చెప్పాలంటే.. “కాలము నిత్యమైనది, ప్రవాహమువంటిదని అర్ధము. సముద్రము పోటు పొడిచినచో, అది కొన్ని మైళ్ళ దూరము ఉప్పునీరగును కదా! ఆ రీతిగా చంద్రగుప్తునకు స్వప్నము వచ్చెను.”

ఈ నవలలో కథ తక్కువే. నందుడికీ ముర అనే శూద్ర స్త్రీకి పుట్టినవాడు చంద్రగుప్తుడు. అతను కాక నందుడికి మరొక ఎనిమిది మంది పుత్రులు.. ఎనిమిది మంది క్షత్రియ స్త్రీల ద్వారా పుట్టినవారు వుంటారు. పెద్దవాడు సుమాల్యుడు. అయితే అతని తల్లి పట్టమహిషి కాదు. ఏ రాణికీ పట్టమహిషి హోదా వుండదు.

నందుడికి ముర మీద, చంద్రగుప్తుని మీద ప్రేమ వున్నప్పటికీ, క్షత్రియ స్త్రీల ద్వారా పుట్టిన అతని ఇతర సంతానానికి చంద్రగుప్తుడితో శత్రుత్వం వుంటుంది. అందువల్ల దుర్భేద్యమైన కారాగారంలో చంద్రగుప్తుడిని పద్నాలుగేళ్ళపాటు బంధించి పెడతారు.

ఆ కారాగారం నుంచి చంద్రగుప్తుడు తప్పించుకోవడంతో కథ మొదలవుతుంది. రాజుకి శత్రువు కనుక ఆ క్షణంలో అతనికి రాజ్యంలో వున్నవారంతా శత్రువులే. అయితే చంద్రగుప్తుడు తన చిన్ననాటి స్నేహితుడయిన వసుమిత్రుడు తనకి సహాయం చేయవచ్చునని వూహించి ఎవరి కంటా పడకుండా అతని యింటికి చేరతాడు. అతను వూహించినట్లే వసుమిత్రుడతనిని ఆదరించి, ఆశ్రయమిస్తాడు. కలాలి అనే మరో చిన్ననాటి స్నేహితుడినీ కలుపుతాడు. రాజ్యంలోని పరిస్థితులన్నీ వివరించి చంద్రగుప్తుడిని రాజుని చేయగలవాడు విష్ణుగుప్తుడు (చాణుక్యుడు) ఒక్కడేనని చెప్పి అతని దగ్గరకి తీసుకువెళ్తాడు.

విష్ణుగుప్తుడు బ్రాహ్మణుడు. ఆ రోజులలో ఇంకే బ్రాహ్మణుడూ చదవని పాణినీయం అనే వ్యాకరణ శాస్త్రాన్ని ఆయన చదివాడు. ఆయన దృష్టిలో పాణినీయం చదివినవాడే పండితుడు. పాణిని అనే మహర్షి తాను రచించిన ఆ గ్రంధంలో అనంతమైన సంస్కృత భాషా శబ్దాల స్వరూపాన్ని ఎనిమిది అధ్యాయాలలో బిగించి పట్టాడట. విష్ణుగుప్తుడు పాణినీయం లోనే కాక జైమినీయ సూత్రాలలోనూ పారంగతుడు. వ్యాసుడు వ్రాసిన బ్రహ్మసూత్రములందూ నిష్ణాతుడట.

దేశంలో అందరూ పండితులే కానీ వికృతమై భ్రష్టములైన పాళీ భాష లోని శబ్దాలు ఆనాటి బ్రాహ్మణులు వాడుతూ వుండేవారు. విష్ణుగుప్తుడు వాళ్ళందరినీ పరిహసించే వాడు. ఆయన ముందు ఎవరూ నిలవలేక పోయేవారు.

రాజ్యంలోని పరిస్థితుల గురించి, నందుడి గురించి వసుమిత్రుడు చంద్రగుప్తుడికి వివరంగా చెప్తాడు.

[sarit11]

పూర్వం మగధ రాజ్యాన్ని పాలించిన శిశునాగ వంశం వాళ్ళు బౌద్ధులు. అంటే మొదటినుండీ కాదు. వాళ్ళలో బింబిసారుడు అనే రాజు బౌద్ధ మతాన్ని స్వీకరించాడు. ఆనాటినుండీ. ఆ బింబిసారుడి కొడుకు అజాతశత్రువు- బౌద్ధుడు కాని వాడికి మగధ దేశ రాజ్యార్హత లేదని – ఒక నియమం చేసి పోయాడంటారు. నందుడి తండ్రి అయిన మహానంది నాటికి దేశం అంతా బౌద్ధం వ్యాపించి వుంటుంది. ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణుడైన రాక్షసుడు తన ప్రతిభతో నందుడిని రాజును చేస్తాడు. నందుడి కాలంలో బౌద్ధం కన్నా ఒకరకంగా వేదమతమే ఎక్కువ ప్రాచుర్యంలో వుంటుంది. అయితే అటు బౌద్దులనీ ఆయన పూర్తిగా కాదనడు.

నిజానికి నందుడికి అటు బౌద్ధం, ఇటు వేదమతం ఏదైనా నష్టం లేదు. ఆయనకి కావలసింది ధనం. ఆయన దృష్టంతా దానిమీదే. కాబట్టి నందుడు పాలించిన వంద ఏళ్ళు గిరివ్రజపురము బౌద్దబిక్షుకులకు, బ్రాహ్మణులకు వివాదాస్పదమైన ఆశ్రయ భూమిగా వుంటూ వుండేది. నందుడు అటు బ్రాహ్మణులని ఇటు అర్హతులనీ కూడా అవమానించలేదు. రాజ్యం యిద్దరికీ ధనం యిస్తూ వుండేది. ఎవరి పండుగలు, వ్రతాలు వాళ్ళు చేసుకునేవారు.

నందుడు లోభి. అంటే ఖర్చులన్నీ పోగా మిగతా ధనాన్ని దాచుకునేవాడు, ఇతర రాజుల నుంచి కప్పాలు ఎక్కువగా తీసుకునేవాడు. అయితే రాజ్యాన్ని మాడ్చేవాడు కాదు. నందుడికి ఏ మతమూ లేకపోయినా అతని కొడుకులు మాత్రం బౌద్ధులు. అధికారం ఇపుడు వారి చేతులలోకి వచ్చింది.

లోభి అయిన నందుడు ధనమంతా దాచుకోవడమేగాని ఏనాడూ భార్యలను కూడా సంతోష పెట్టలేదు. వాళ్ళు అడిగినవి ఇవ్వలేదు. ఒక్క భార్య తృప్తి పడలేదు. తృప్తి పడని భార్య దగ్గర నుంచి తృప్తి ఎలా వస్తుంది? కొడుకులు పెద్దవాళ్ళయ్యాక వాళ్ళూ ధనం అడగడం మొదలు పెట్టారు. అయితే నందుడు నా దగ్గర ధనం లేదు, మీరే సంవత్సరానికొకరు చొప్పున రాజ్యం పాలించండి. మీరే సంపాదించుకోండి. అనుభవించండి అన్నాడు. అలా మొదలయింది వాళ్ళ అధికారం.

అధికారం లోకి వచ్చిన నందుడి కొడుకులు బ్రాహ్మణులని అవమానించడం మొదలు పెడతారు. ఒక సందర్భంలో విష్ణుగుప్తుడు నందుడి కొడుకుల చేతిలో అవమానానికి గురవుతాడు.

ఈ వివరాలన్నీ వసుమిత్రుడు చంద్రగుప్తుడితో చెప్తాడు.

[sarit11]

వసుమిత్రుడు చంద్రగుప్తుడిని తన దగ్గరకు తీసుకురాగానే విష్ణుగుప్తుడు అతనిని తన శిష్యునిగా స్వీకరిస్తాడు. రాజును చేస్తానంటాడు. వెంటనే చంద్రగుప్తుడికి పట్టాభిషేకం కూడా చేస్తాడు. ఆ సందర్భంగా శిష్యుడిని కొన్ని ప్రమిదలు తెచ్చి దీపాలు వెలిగించమంటాడు. శిష్యుడు “ఇరువది ప్రమిదలే దొరికెను. క్రింద ప్రమిద లేకుండ పైన ప్రమిద వెలిగించుటకు పనికి రాదు. అందుచేత పది దీపములే వచ్చెను.” అంటాడు.

దానికి చాణుక్యుడు “కానీవోయి! ఎన్ని దీపములు వెలుగవలయునో అన్నియే వెలుగును. ఎన్ని వెలుగవలసి యున్నవో అన్ని ప్రమిదలే దొరకును.” అంటాడు.

ఆ ప్రమిదల అర్ధాన్ని కౌశికుడనే శిష్యుడు చంద్రగుప్తునికి తర్వాత ఇలా వివరిస్తాడు. “పది ప్రమిదలనగా మీ వంశమునందు పదిమంది రాజులు వెలయుదురట! ఒక్కొక్క వత్తికి పదియేండ్ల చొప్పున ముప్పది వత్తులకు మూడు వందల ఏండ్లు మీ మౌర్య వంశము మగధ రాజ్యమును పాలించునట! నేటికి కలియుగము ప్రారంభించి పదునారువందల యేండ్లైనది. పందొమ్మిది వందల యిరువదవ యేడు వచ్చువరకు మీ మౌర్య వంశము మగధములను బాలించును.”

పట్టాభిషేకం చేశాక విష్ణుగుప్తుడు చంద్రగుప్తుడితో యిలా అంటాడు. “నీ తండ్రి శూద్రుడు. నీ తల్లి శూద్ర. నీ శరీరములో అచ్చమైన రక్తము ప్రవహిస్తోంది. సుమాల్యాదులు విలోమ సంతానము (తక్కువ వర్ణము వానికి అధిక వర్ణ స్త్రీ యందు కలిగిన సంతానము) కనుక వారు రాజ్యము చేయుట కర్హులు కారు.”

ఆ తర్వాత రాజ్యంలో కూడా శూద్రుడికి క్షత్రియ స్త్రీ యందు జన్మించిన వాడు మనుధర్మ శాస్త్రం ప్రకారం కిరాతుడనీ, కనుక నందుని కొడుకులకి రాజ్యార్హత లేదనీ, అంతే కాకుండా చంద్రగుప్తుడికి శక కిరాత బర్బర మల్ల దేశాల సహాయం వుందనీ, పాంచాల కేకయ హైహయ కౌరవ శూరసేన విదేహ భల్లట రాజులందరూ చంద్రగుప్తుడి ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించి కప్పములు కూడా కడుతున్నారనీ, ముందే పదేళ్ళ కప్పములు పంపించారనీ ఆ ధనాన్నంతటినీ మహాదాత అయిన చంద్రగుప్తుడు విరివిగా పంచిపెడుతున్నాడనీ – యిలాంటి వార్తలు వ్యాపించి పోతాయి.

వసుమిత్రుడికే తెలియని అతని ధనాన్ని చాణక్యుడు కనిపెట్టి దానిని వసుమిత్రుని అనుమతితో చంద్రగుప్తుడి పరం చేస్తాడు. ఆ ధనంతోనే ఈ దానాలు చేస్తాడు చంద్రగుప్తుడు.

గురువుగా విష్ణుగుప్తుడు ఏమైనా చెప్పడం, చంద్రగుప్తుడు అది చేయడం ఇదంతా నవలలో అన్ని చోట్లా మనకి ప్రత్యక్షంగా కనబడదు. ఎందుకంటే చాణక్యుడి ప్రణాళిక అంతా ఎలా జరుగుతోందో మనకి చివరి నిమిషం వరకూ తెలియకూడదు కదా!

అయితే ఒకసారి తన శిష్యుడిగా స్వీకరించాక ఒక గురువుగా ఆయన ఎంత శ్రద్ధగా అతన్ని తీర్చి దిద్దాడు, తప్పు చేస్తే తెలియచెప్పడం, దాన్ని దిద్దుకుంటే మెచ్చుకోవడం ఎంత చక్కగా చేశాడు – అన్న విషయాన్ని ఒక్క సంఘటనలోనే నేర్పుగా చెప్పేస్తారు విశ్వనాథ.

“మీరు తప్పించుకోవడానికి కారణం మీ తల్లి గారే. కానీ కారాగారం నుంచి తప్పించుకున్నాక మీరు మీ తల్లిని దర్శించలేదు, ఆవిడ దిగులు తీర్చలేదు.” అని చంద్రగుప్తుని పొరపాటును అతనికి తెలియచేయడం, చంద్రగుప్తుడు కదిలిపోయి, పశ్చాత్తాప పడి, తనని తాను ‘మౌర్య చంద్రగుప్తుడి’ గా పిలుచుకుని రాజముద్ర మీద కూడా వెంటనే తల్లి పేరు చెక్కించడం, దానికి మళ్ళీ గురువు విష్ణుగుప్తుడు మెచ్చుకోవడం – ఇదీ సంఘటన. అయితే ఈ సంఘటనలో కూడా గురువుగారు నేరుగా చంద్రగుప్తుడితో మాట్లాడరు. తప్పు తెలియ చెప్పడం, ప్రశంసించడం – రెండూ కూడా మధ్యలో మరో శిష్యుడు కౌశికుని ద్వారా జరుగుతాయి.

[sarit11]

ఇక “నందో రాజా భవిష్యతి” లో రాక్షసుని ప్రణాళిక తో ఒక్కొక్క అధ్యాయంలో ఒక్కొక్క క్షత్రియ రాజ వంశం నిర్మూలింప బడడం, నందుడికి మార్గం సుగమం అవడం ఎలా జరుగుతుందో అలాగే ఈ నవలలోనూ నందుడి కొడుకులు ఒక్కొక్కరూ చిత్రమైన పరిస్థితులలో హత్య చేయబడతారు. ఎవరి వలన జరిగిందో ఎలా జరిగిందో అర్ధం కానంత అద్భుతమైన పథక రచన ఉంటుంది ప్రతి హత్య వెనుకా.

సుమాల్యుడు, శతానీకుడు, బృహధ్రదుడు, సుగంధ్యుడు, సహదేవుడు, భూమిమిత్రుడు, రాహులుడు, దండపాణి వీరు ఎనిమిది మంది రాకుమారులు. సుమాల్యుని భార్య యశోధర శ్రావస్తి నగరాధిపతి కూతురు. రాహులుని భార్య మాయ వైశాలీ నగరాధిపతి కూతురు. యశోధర, ఆమ్రపాలి, మాయ – వీరు ముగ్గురూ బౌద్ధులు. మాయ బౌద్ధ స్త్రీ కనుక స్త్రీ పురుష సమానత్వం గురించి మాట్లాడుతూ వుంటుంది. సహదేవుని భార్య మహేశ్వరి ఏకలింగ క్షత్రియ వంశ సంజాత. ఆమె మెడలో రహస్యముగా సన్నని లింగమును ధరించును. దండపాణి భార్య నీల వైదిక మతాన్ని అనుసరిస్తుంది.

“నందో రాజా భవిష్యతి” కీ దీనికీ తేడా ఏమిటంటే అక్కడ బయటివారెవరో వచ్చి హత్య చేస్తారు. కొన్ని సందర్భాలలోనైనా కనీసం తమని ఎవరు చంపుతున్నారో చంపబడేవారికి తెలుస్తుంది. అయితే అది చివరి నిమిషంలో, పరిస్థితి వారి చేతులు దాటిపోయాక.

ఈ నవలలో దానిని మించిన చమత్కారం వుంటుంది. చంపే వాళ్ళు బయటినుంచి రారు. కొన్ని హత్యలలోనయితే చనిపోతూన్న వారు తామెందుకు చనిపోతున్నామో, ఎలా చనిపోతున్నామో చివరి క్షణంలో కూడా తెలుసుకోలేరు.

మొదటి హత్య చంద్రగుప్తుడు కారాగారం నుంచి బయటికి వచ్చేనాటికి మహారాజుగా వ్యవహరిస్తున్న సుగంధ్యుడిది. అతడిని అతని సైన్యమే వధిస్తుంది చంద్రగుప్తుడనుకుని! ఆ తర్వాత ఎనిమిది మందిలో చివరివాడైన దండపాణి హత్య జరుగుతుంది. అతను కూడా తానెలా చనిపోతున్నాడో తనకే తెలియకుండా చనిపోతాడు.

ఆ తర్వాత తెలివి తెచ్చుకుని కొన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకోబోయినా, అవేవీ పని చేయవు. మిగిలిన రాకుమారులూ, మహారాజు నందుడూ వధించ బడతారు. రాజ్యం చంద్రగుప్తుడికి దక్కుతుంది.

****

[sarit11]

ఇవన్నీ మీరే టైప్ చేస్తున్నారా బావగారూ...

మరదలా లక్ష్మీ
అయ్య ... బాపురే ...
నేనా ... ఇవి వ్రాయడమా

అలా... అంతర్జాలంలో శోధిస్తూ ఉంటే ఇవి కనిపించాయి.
కొంచెం చదవగానే భలే నచ్చేశాయి.

ఇంకేమి , వెంటనే ఇక్కడ అతికించేస్తున్నాను.

[sarit11]

అశ్వమేధము – కవిసమ్రాట్ శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ

వ్యాసకర్త: టి. శ్రీవల్లీ రాధిక

*******
ఇది పురాణవైరగ్రంథమాల లో ఆరవ నవల.
“మౌర్యవంశపు చివరి రాజు బృహద్రథుడు. అతడు స్త్రీలోలుడై రాజ్యంలో శాంతి లేకుండా చేస్తే, అతని సేనాపతి పుష్యమిత్రుడు – సామవేదీయ బ్రాహ్మణుడు – అతనిని వధించి రాజ్యాన్ని గ్రహించాడు. ఈయన యశ్వమేథము జేసి సర్వ భారతదేశమును తన అదుపులోనికి తెచ్చి మరలా వైదికమతాన్ని ప్రతిష్టించాడు. అంతకు నాలుగు వందల ఏళ్ళ క్రితం నందుడు సర్వక్షత్రియ రాజవంశాలనీ నిర్మూలించి దేశము శూద్రరాజ్యము చేయగా, బౌద్ధమతం వృద్ధి పొందింది. పుష్యమిత్రుడు ఆ స్థితిని తొలగించి వేదమతాన్ని స్థాపించాడు.” ఇవి ఈ నవల పీఠిక లో ఇచ్చిన వివరాలు. ఇంతవరకు చరిత్రాంశమనీ మిగిలినది కల్పన అనీ చెప్తారు రచయిత.
నవల పేరు “అశ్వమేథము” కదా! అందుకేనేమో ఈ నవల ‘అది మహా బలిష్టమయిన అశ్వరాజము’ అన్న వర్ణన తోనూ, ఆ అశ్వాన్ని వధించడంతోనూ మొదలవుతుంది.
నవల మొదలయ్యేసరికి ఒక అశ్వాన్నీ, దాని యజమానినీ కూడా కొందరు బంధించి హింసిస్తూ వుంటారు. ఆ అశ్వాన్ని వారు పెడుతున్న హింసని చూస్తూ, తన దెబ్బలకి మరొక ప్రక్కన బాధపడుతూ ఆ బంధితుడు చేసే ఆలోచనతో నవల మొదలవుతుంది.
బాధపడుతూ బంధితుడు యిలా అనుకుంటాడు. “మానవుని యొక్క బాధ – శారీరక మయిన దధికమయినదా? మానసికమయిన దధికమయినదా? మానసికమయిన దెంతయైన నోర్చికొనవచ్చునేమో! శారీరకమైన దింతయైన నోర్చికొనుటకు సాధ్యము కానట్లున్నది.” అని.

[sarit11]

ఇది ఈ నవల చదవక ముందు ఎన్నోసార్లు నాకు కూడా కలిగిన భావన కావడం వల్లనేమో నవల మొదలు పెట్టగానే కనబడిన ఈ వాక్యాలు నన్ను చాలా ఆకర్షించాయి.

మానసిక మయిన బాధలో ఉన్న ఒక సహ్యత శారీరకమయిన బాధలో లేదన్న విషయాన్ని రచయిత వివరించిన తీరు సమంజసంగా అనిపించింది.

ఇంతకీ ఆ బంధితుడు ఎవరంటే- మౌర్యవంశంలో చివరివాడైన బృహద్రధుడి వద్ద మహాసేనాపతిగా వున్న పుష్యమిత్రుడికి మేనల్లుడు. పుష్యమిత్రుడు బ్రాహ్మణుడు. వైదిక మతాభిమానం వున్నవాడు. ఇపుడు హింసించబడుతున్న ఉత్తమాశ్వం నిజానికి పుష్యమిత్రునిది. అతని వద్ద అటువంటి అశ్వములు రెండు వుంటాయి. అవి కవలలు. వాటిలో ఒకదానిని పుష్యమిత్రుడు కూడా ఎపుడూ అధిరోహించడు. రెండవ అశ్వమిది.

అతని మేనల్లుడికి ఆ అశ్వం పై మోజు వుంటుంది. యవన రాజులకు రాయబారం పంపాలని పుష్యమిత్రుడు అన్నపుడు, రాయబారిగా తానే వెళ్తానని బయల్దేరతాడు అతని మేనల్లుడు. పుష్యమిత్రునికి తెలియకుండా అతని గుర్రాన్ని తీసుకు వెళ్తాడు. ఆ గుర్రం అక్కడ అలా యవనులతో హింసించబడి మరణించడంతో మేనమామకు మొహం చూపలేక ఇక వెనక్కి రాడు. ఈ అశ్వం యొక్క జాతకం ఇలా ఉంటుందనీ, అది ఇలా యవనుల చేతిలో మరణిస్తుందనీ నారాయణభట్టు అనే జ్యోతిర్విద్యావేత్త మొదటే చెప్తాడు పుష్యమిత్రునితో.

ఈ కథ ఇక్కడ ఆపి కొంచెం ప్రక్కకి వెళ్తే…

అభిసార దేశంలో పశ్చిమాన పర్వతాల మధ్యలో జనం సులభంగా వెళ్ళలేని చోట వున్న ఒక పర్వత గుహలో ఒక పండితుడు వుంటాడు. ఆటవికమయిన, పశుప్రాయమైన కౄర మృగాలవంటి అక్కడి జనులలో కొన్ని విద్యలు వున్నాయి. ఒకటి ఖద్గ విద్య. రెండవది వైద్యం. మూడవది జ్యోతిషం.

ఒక వేయి సంవత్సరములకు పూర్వ మాజాతి భారత దేశీయులే. వారు ఆర్యమత విరోధులై వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థా సంరక్షకులయిన రాజులచే వెడలగొట్టబడి, కుటుంబములతో లేచి వచ్చి – తృణకాష్ఠ జలసమృద్ధికి మిక్కిలిగా లోపము లేని యవనరాజ్యముల వారు కూడ వారిని నిలువనీయక పోవుటచేత, ఈ దేశమునకు వచ్చి నివాసమేర్పరచి కొనిరి. వారిలో కొందరు పూర్వము జ్యోతిర్వేత్తలు.

అలాంటి ఒక వంశానికి చెందిన పండితుడు ఆ కొండ గుహలోనున్నవాడు. ఆ వంశము యొక్క మూలపురుషుని పేరు విలయైనసుడు. అది వాడి అసలు పేరు కాదు. వానిని బహిష్కరించిన కురువంశరాజు వాని కాపేరు పెట్టాడు. విలయమనగా ప్రళయకాలము. ఏనస్సనగా పాపము. విలయకాలమునందెట్టి పాపముండునో అట్టి పాపము వానియందున్నదని ఆ కౌరవరాజు వానికా పేరు పెట్టాడు. ఆ పేరు కొన్నాళ్ళకు మారిపోయి వెలియోనస్ అయింది.

[sarit11]

ఈ వెలియోనసుల వంశము వారు మొదట ఉత్తరజ్యోతిష ప్రాంతంలో నివసించే వారు. భారతయుద్ధమైన తరువాత వేయి యేండ్లు జరిగిన తర్వాత ఆప్పటి వెలియోనసు వంశస్థుడు ఉత్తరజ్యోతిష రాజుకు ఒక జోస్యం చెప్పాడు. ఆ రాజుకు లేక లేక పుట్టిన కొడుకు భవిష్యత్తు చెప్పమంటే అతడు రెండేళ్ళకే చనిపోతాడని చెప్తాడు. అది నిజంగానే జరిగినపుడు ఆ రాజు కోపించి వెలియోనసును వధించమని ఆజ్ఞాపిస్తాడు. అయితే వెలియోనసు అక్కడి సేనాపతికి కూడా అలాగే మరొక జోస్యం చెప్తాడు. అది మంచి విషయం కనుక సేనాపతికి సంతోషం. వెలియోనసుపై అనుగ్రహం. కనుక రాజు చంపమని ఆజ్ఞాపించినా సేనాపతి వెలియోనసును చంపకుండా తప్పిస్తాడు.

అప్పుడు అతను అక్కడక్కడా తిరిగి చివరికి అభిసారదేశం లోని ఈ పర్వతంలో సూర్యకిరణ పాతము రేఖలుగా సహజముగా విభజింపబడి కాలపునడకను నిరూపించి చూపిస్తోందనీ ఇక్కడ తమ విద్య యొక్క పరంపర చెడిపోకుండా ఉండటానికి వీలుగా ఉందనీ గుర్తించి ఇక్కడ నివాసం ఏర్పరచుకున్నాడు.

అది జరిగి ఆరువందల ఏళ్ళయింది. అప్పుడు వచ్చిన వెలియోనసు భార్యతో ఒక కొడుకుతో వచ్చాడు. కొన్ని గ్రంథాలు కూడా తీసుకువచ్చాడు తనతో. ఆ గ్రంథములు తొలినాడు సంస్కృత భాషలో కలవు. ఆ భాషోచ్చారణము తరతరములుగా వికారము పొంది, యుత్తర జ్యోతిష ప్రభువు చేత వెలియోనసు వధింపబడుట కాజ్ఞాపించుటకు నేబది యేండ్లకు పూర్వము క్రొత్త భాష వలె సిద్ధపడి, కంఠస్థములైన ఆ గ్రంథములు రాగిరేకుల మీద వ్రాయబడెను. ఆ వ్రాసిన వ్రాత చదివినచో ఆ అక్షరములు బ్రాహ్మీలిపి కాదు, మరి ఏ లిపియు కాదు. అనేక శబ్దములకు ధాతువులకు సంస్కృత భాషారూపము జెడిపోయి యవనభాషాకృతి వచ్చెను.

ఆ వంశం వారు ఎక్కడ వున్నా తమ ఉనికి యవన రాజ్యాధికారులకి తెలియచేస్తూ వుంటారు. వెలియోనసును బహిష్కరించిన కురురాజు పేరు నిచఖ్నుడు. ఆయన యుదిష్టరుని నుండి ఏడవవాడు. జనమేజయ మహారాజు కుమారుడు శతానీకుడు. ఆయన కొడుకు అశ్వమేధ దత్తుడు. ఆయన కొడుకు అథిసీమ కృష్ణుడు. ఆయన కొడుకు నిచఖ్నుడు.

మహాజ్యోతిర్వేత్త అయిన వెలియోనసుకు భారతదేశముపై, వైదికమతముపై వున్న పగ తరాలు మారినా ఇంకా కొనసాగుతూనే వుంది. అతని విద్య కూడా అతని వంశంలోని తర్వాతి తరాల వారికి అలాగే అందించబడుతోంది. వారికి భారతదేశ జాతకం క్షుణ్ణంగా తెలుసు కనుక భారతదేశ గ్రహస్థితి ఎపుడెపుడు బాగాలేదో అపుడపుడు యవనరాజులచే దండెత్తింప చేసి వైదిక మత నిర్మూలనకు ప్రయత్నం చేయాలని వారి ప్రతిజ్ఞ.

[sarit11]

ఈ గుహలో ఇలాంటి కుటుంబం ఉందన్న విషయం ఎవరికీ తెలియదు. వెలియోనసు పథకము ప్రకారము యవన రాజులందరూ ఒక పరిషత్తుగా ఏర్పడ్డారు. దానికొక కార్యదర్శి వుంటాడు. వాడొక్కడే రహస్యముగా వెలియోనసు దగ్గరికి రాకపోకలు జరుపుతూ వుంటాడు.

అతను ఠింఠాకరాళుడు. వెలియోనసు కొడుకు పేరు మళ్ళీ వెలియోనసే. అలాగే ఠింఠాకరాళుని కొడుకు ఠింఠాకరాళుడే. చిన్న వెలియోనసు తండ్రి దగ్గర విద్య నేర్చుకుని వివాహవయసుకు వచ్చినపుడు అతని కోసం రహస్యంగా ఒక పిల్లను దొంగిలించి ఈ గుహకి చేర్చడం ఠింఠాకరాళుని కర్తవ్యాలలో ఒకటి. ఆ పిల్లని వివాహమాడి వెలియోనసు కొడుకును కంటాడు. ఇది ఇలా కొనసాగుతుంది.

అయితే ఇలా జరుగుతోందన్న రహస్యం ఠింఠాకరాళుడు ఎవరికీ తెలియనీయకూడదు. వెలియోనసు వుంటున్న పెద్ద గుహలోనుండి మరో నాలుగయిదు గుహలలోనికి త్రోవలు వున్నాయి. అతని గ్రంథములు చివరి గుహలో దాచబడి వుంటాయి. భార్యాపుత్రులూ అందులోనే వుంటారు. మొదటి గుహలో నుంచి మరోగుహ లోకి మార్గం ఉందన్న విషయమే ఎవరికీ తెలియదు.

ఈ వెలియోనసులందరూ జటాధారులు. తండ్రి చనిపోయి కొడుకు మరల వెలియోనసు అవుతుండగా, యవనరాజ్య పరిషత్తు నుండి ఎవరైనా వస్తే వారికి ఒక్క వెలియోనసే కనబడతాడు. ఇంతమంది వెలియోనసులు వున్నారని తెలియదు.

కనుక వెలియోనసు నిత్యజీవి. అతను వేయియేండ్ల నుండి బ్రతుకుతున్నాడు. అతను ఆహారాన్ని భుజించడు. నిదురపోడు. వానికి జరామరణాలు లేవు. అతనికి కాలజ్ఞానము జ్యోతిర్విద్యా ప్రభావం చేత కలగలేదు. అతను మహాయోగి. అతనికి ఆ జ్ఞానం సహజంగా వుంది. ఇలాంటి ప్రథ పుట్టించి యవనరాజ్య పరిషత్తును స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ఠింఠాకరాళుడితో కలిసి ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు వెలియోనసు.

ఎవరికి దర్శనం కావాలన్నా ఠింఠాకరాళుడే చేయిస్తాడు కాబట్టి రహస్యం బయటపడదు. ఇపుడు మళ్ళీ మొదటి కథకి వద్దాం.

పుష్యమిత్రుని మేనల్లుడు యవనులచే బంధింపబడినాడు కదా! అపుడు వారి నాయకుడైన ఠింఠాకరాళుడు మొదట అతడిని చంపమని ఆజ్ఞాపిస్తాడు. అయితే అతను తన జ్యోతిర్విద్య ప్రతిభతో ఠింఠాకరాళుడిని ఆశ్చర్యపరుస్తాడు. అతన్ని ఆకర్షించి చావు తప్పించుకుని అతని ఇంటిలోనే ఆశ్రయం సంపాదిస్తాడు. విశ్వాస పాత్రుడు అవుతాడు.

[sarit11]

ఠింఠాకరాళుడికి ఇద్దరు పిల్లలు. భార్య చనిపోయింది. ముసలి తల్లి వుంది. తను పెళ్ళాడాలనుకున్న ఒక యువతి మరొకరికి భార్య అయితే ఆమె భర్తపై అబద్ధపు నేరం చూపించి రాజాజ్ఞతో అతనిని చంపించి ఆమెను తన రెండవ భార్యగా చేసుకుంటాడు ఠింఠాకరాళుడు. ఆమె పేరు ఆయేషా. ఆమెను వదిలిపెట్టి వుండడం యిష్టం లేక వెలియోనసు దగ్గరికి వెళ్ళవలసి వచ్చినపుడు తన బదులుగా పుష్యమిత్రుని మేనల్లుడిని పంపుతాడు ఠింఠాకరాళుడు.

పుష్యమిత్రుని మేనల్లుడు పూర్తిగా యవనులలో కలిసిపోతాడు. యవనులలో కలిసిపోయాక అతని పేరు పుస్-మిరత్-ఫా-కినోజ్ అవుతుంది. కినోజ్ శబ్దాన్ని అపుడపుడూ ఖోంజి అని కూడా ఉచ్ఛరిస్తారు. అది పుష్యమిత్ర భాగినేయ అన్న శబ్దమునకు మార్పు. పుష్య శబ్దము “పుస్” అయినది. మిత్రభా “మిరత్ ఫా” అయింది. మిగిలిన అక్షరములు ఖోంజి అయ్యాయి.

అతను గొప్ప జ్యోతిర్విద్యావేత్త కనుక తన ప్రతిభతో మిగిలిన యవనరాజులని కూడా ఆకర్షిస్తాడు. అయేషాకీ అతనిపై ఆకర్షణ. అటు వెలియోనసు భార్యకీ ఆకర్షణ. ఠింఠాకరాళుని పిల్లలకీ, వెలియోనసు కొడుక్కీ కూడా అతనంటే యిష్టం.

అతడు ఇక్కడ ఠింఠాకరాళుని ఇంటిలో వున్నపుడు ఆ యింటిలో ఒక సభ్యుడిలా, అటు వెలియోనసు వుండే గుహకి వెళ్ళినపుడు వాళ్ళలో ఒకడిలా కలిసిపోతాడు. అందరికీ ప్రీతిపాత్రుడవుతాడు.

ఠింఠాకరాళుడు దాచిన వెలియోనసు రహస్యం బయటపడినపుడు ఒక యవన సేనాపతి ఠింఠాకరాళుని తల నరికేస్తాడు. ఠింఠాకరాళుని ఆస్తి, పదవి మిరత్ఫాఖోజ్ కి రావడం… ఆస్తితో పాటు ఠింఠాకరాళుని భార్య ఆయేషా కూడా ఇతని భార్య అవడం జరుగుతాయి. ఆమెకి కొన్ని మ్లేచ్ఛ మంత్రాలు తెలుసు. చాలా శక్తివంతమైన స్త్రీ. పదిమంది అన్నదమ్ములు. ఆమె మిరత్ఫాఖోజ్ ను పంచ యవన రాజ్యాలకు రాజును చేయాలనుకుంటుంది. చేస్తుంది! అది ఎలా జరుగుతుందన్నది ఒక ఉత్కంఠ భరితమైన కథ.

ఈ కథ అంతా నేరుగా చెప్పబడదు. మిరత్ఫాఖోజ్ పుష్యమిత్రునికి, నారాయణభట్టుకి, మరొకరిద్దరికి లేఖలు వ్రాస్తాడు. ఒక్కొక్కరికి వ్రాసిన లేఖలో కొంత కొంత కథ చెప్తాడు.

తన లేఖలలో మిరత్ఫాఖోజ్ తన జీవితానికి సంబంధించిన విషయాలే కాక ఇక్కడ బృహద్రధుడి రాజ్యంలో ఏం జరగబోతోందో కూడా తన జ్యోతిర్విద్యా ప్రభావంతో ముందే చెప్తాడు. అ కథ చూద్దాం.

బృహద్రధుడు వృద్ధుడు, స్త్రీలోలుడు. అతని పినతల్లి కుమారుడు సింహకేతనుడు, మేనత్త కుమారుడు శ్వేతాశ్వుండు. వాళ్ళిద్దరూ దుష్టులు. వాళ్ళు అన్ని రాజకార్యములలో జోక్యం చేసుకుంటూ వుంటారు. వాళ్ళ దౌర్జన్యం రాజ్యంలో బలిసిపోతూ వుంటుంది.

వీళ్ళని మించినవాడు శతానీకుడు. అతని చెల్లెలు కుముద్వతి. ఇరవై ఏండ్ల పిల్ల. ఆమెను నూరేండ్ల వయసున్న రాజు పెళ్ళాడి దివారాత్రాలు ఆమెతోనే వుంటూ వుంటాడు. శతానీకుడు, కుముద్వతి – వీరిద్దరి తల్లి ఒక కల్లు అమ్మే స్త్రీ. ఆమెని ఒక బ్రాహ్మణుడు పెళ్ళి చేసుకుంటాడు. సురాపాక విద్యలో అతను నిష్ణాతుడు. తల్లిదండ్రులు చాలా ధనం సంపాదిస్తారు కానీ శతానీకుడు వ్యర్దుడిగా తయారవుతాడు. బృహద్రధుడికి సంతానం లేదు. కనుక కుముద్వతి అతని భార్య అయితే ఆమె సంతానం కానీ, లేకపోతే శతానీకుడు కానీ రాజ్యానికి వారసులవుతారన్న ఊహతో కుముద్వతిని రాజు కంట పడేలా చేస్తాడు ఆమె తండ్రి. ఆమెని చూచినంతనే మోహించి రాజు పెళ్ళి చేసుకుంటాడు. రాజుకి పుష్యమిత్రుడంటే అభిమానం వుంటుంది. పుష్యమిత్రుడికీ రాజంటే అభిమానం వుంటుంది.

తన చేతిలో రాజు మరణిస్తాడనీ, తాను రాజవుతాడనీ – ఇది తన జాతకంలో ఉందనీ తెలుసుకున్న పుష్యమిత్రుడు మొదట నవ్వుకుంటాడు, అలా ఎలా జరుగుతుందని. కానీ కొన్ని చిత్రమైన సంఘటనల తర్వాత అదే జరుగుతుంది.

కుముద్వతికి కూడా కుట్రలో భాగం వుందని అనుకుంటారు మొదట దేశ ప్రజలంతా. పుష్యమిత్రుడు కూడా. కానీ ఆమె అమాయకురాలనీ, సౌశీల్యవతి అనీ, తననీ రాజుని రక్షించాలని ప్రయత్నిస్తోందనీ తెలుస్తుంది పుష్యమిత్రుడికి.

[sarit11]

రాజు, శతానీకుడు మరణించే సన్నివేశం చాలా ఆసక్తికరంగా వుంటుంది. ఆ తర్వాత ఆమె తన మనసులోని భావాలన్నీ చెప్పడం, తనని రాజ్యకాంక్షతో తన స్వంత తల్లిదండ్రులే ఎంత దారుణంగా హింసిస్తారో చూపడం – అదంతా అక్కడి జనులతో పాటు పాఠకుల హృదయాలనీ ద్రవింప చేస్తుంది.

ఇదంతా ఇలా జరుగుతుందని మిరత్ఫాఖోజ్ తిథి వివరాలతో సహా తన లేఖలలో ముందే చెప్తాడు. రాజుని చంపిన దోషం పోగొట్టుకోవడానికి పుష్యమిత్రుడు అశ్వమేథ యాగం చేయాలని సూచిస్తాడు. యాగం చేయించడానికి మేథావిభట్టు అనే కాశ్మీర దేశ పండితుడిని తానే పంపుతాడు.

అశ్వంతో పాటు పుష్యమిత్రుడి కుమారుడు అగ్నిమిత్రుని పంపమని చెప్తాడు. అగ్నిమిత్రునిది చాలా గొప్ప జాతకమనీ, ఉదయన మహారాజు జాతకం అంత గొప్పగా ఉందనీ, సంస్కృత సాహిత్యంలో అతని పేరు శాశ్వతంగా నిలిచిపోయే యోగం ఉందనీ చెప్తాడు పుష్యమిత్రునికి వ్రాసిన లేఖలో మిర్తఫా.
అన్నిటికన్నా ముఖ్యమైన దేమిటంటే అశ్వమేథయాగంలో నవల మొదట్లో చనిపోయిన గుర్రానికి కవల గుర్రమైన రెండవ గుర్రం వాడబడుతుంది.

ఆ అశ్వం యవనరాజ్యంలో ప్రవేశించడం, ఎవరైతే మొదటి గుర్రాన్ని చంపారో వాళ్ళందరినీ ఈ రెండవ అశ్వం ద్వారా చంపించి మిర్తఫా ప్రతీకారం తీర్చడం జరుగుతుంది.

మిర్తఫా పుష్యమిత్రునికి వ్రాసే ఒక లేఖతోనే నవల పూర్తవుతుంది. ఆ లేఖకీ, నవలకీ కూడా చివరి వాక్యాలు ఇలా ఉంటాయి. “…నా జీవుని భవిష్యత్తు నాకు తెలియదు. అచ్చముగ నేననుకొనుట లేదు కాని, మహారాజా! నాలో నొక విచిత్రమయిన కదలిక కల్గుచున్నది. ఏదో మార్పు కలుగుచున్నట్లున్నది. నన్నింతటితో భగవంతుడు వదిలిపెట్టినట్లు తోచుట లేదు. వెలియోనసుల జీవులు వచ్చి నన్నావహించినట్లున్నది. నేను మరల వారు చేసిన పనిని చేయవలసినయట్లు భగవంతుని యభిప్రాయమేమో! ఆ పని ఏమైనను అది తెలిసి చేసెడి వైదిక ద్వేషము, తెలిసి సాధింప బూనెడు పురాణవైరము….”

ఈ నవలలో ఆసక్తికరంగానూ, ఆలోచనాత్మకంగానూ అనిపించిన విషయాలు చాలా వున్నాయి. మేథావిభట్టు, నారాయణభట్టు అనే యిద్దరు పండితుల చేత రచయిత సంభాషణల రూపంలో చాలా విషయాలు చెప్పిస్తారు.

భారతదేశం లోని శాస్త్రములలో కొన్ని ఈశ్వరుని అంగీకరించవని, వానిలో ప్రధానములయినవి సాంఖ్యము, న్యాయము. జ్యోతిశ్శాస్త్రము అని చెప్తూ వాటిని వివరిస్తారు. సాంఖ్యము ప్రధానముగా నిరీశ్వరమయినది. న్యాయము పదార్ధ ప్రతిపాదకమయి పరమేశ్వరుని బహిష్కరించినది. జ్యోతిశ్శాస్త్రము గ్రహచారవశమయి ఈశ్వరుని గాదన్నది. ఈ మూడు శాస్త్రములయందు నిష్ణాతులైన వారిలో నాస్తికులు బయలుదేరుట చేత, వారును వారి యనుయాయులును వేదధర్మ వ్యతిరేకులగుట చేత, వారిని క్షత్రియ రాజులు బహిష్కరిస్తూ వచ్చారు.

మరొక చోట అసలు శాస్త్రం అంటే ఏమిటో చాలా గొప్పగా చెప్తారు. “శాస్త్రమనగా విశేష పరిజ్ఞానముతో గూడిన లౌకికమే. లౌకిక మన్నచో నేమియో తెలియని మూఢులు శాస్త్రజ్ఞానమును నిందింతురు. శాస్త్రము లెచట నుండి వచ్చినవి? ప్రధానముగా లోకమునుండి వచ్చినవి. అలౌకిక పరిజ్ఞానము లౌకిక జ్ఞానముతో సంబంధింప జేయుటయే శాస్త్రము….. ఆలోచన గాఢముగ నయిన కొలది శాస్త్ర మగుచున్నది. స్థూలముగా నయినకొలది లోకమగు చున్నది. లోకము స్థూల సూక్ష్మాంశల చేత విభక్తమయి యున్నది. సూక్ష్మమయినది లోకము కాకపోలేదు. జడులు (ఆలోచన లేని వారు) స్థూల విషయ నిమగ్న బద్ధులగుట చేత శాస్త్రము వారియందవహేళనము నందుచున్నది.”