रवीची सासू... राजूची आई

[arushpala]

नमस्कार माझ्या प्रिय वाचकांनो. मी राहुल देसाई ही कथा आहे सासूबाई आणि जावई बापू यांची.

कोरोनाच्या साथीच्या त्या भयानक संकटकाळात मुंबई पूर्णपणे थंड पडली होती. रस्त्यांवर गाड्या नव्हत्या, रिक्षा नव्हत्या, फक्त पोलिसांच्या व्हॅन आणि क्वचित एखादी अॅम्ब्युलन्स दिसायची. लोक घरातच बसले होते, भीतीने, पैशाच्या चिंतेने. जिथे सासूबाई राहत होत्या ती पाच चाळींची ओळ, दादर-माटुंगा भागातली जुनी चाळ. लोखंडी जिने, गंजलेली रेलिंग, प्रत्येक मजल्यावर दहा-दहा घरं, सामायिक बाथरूम आणि छोट्या छोट्या बाल्कनी. सकाळी साडेसात वाजता सासूबाईंच्या घरातून चहाचा वास येत असे, पण आता सगळं शांत होतं.
सासूबाईंचं नाव वैजयंती. वय बावावन्न, पण शरीर इतकं देखणं की पाहणार्‍याला विश्वासच बसत नसे. सक्रिय राहण्याच्या सवयीमुळे पोट सपाट, कमर बारीक, पण छाती... अहो, ती छाती तर त्यांची मुख्य आकर्षण होती. नैसर्गिकरित्या भरदार, गोल, जड, आणि वयाच्या बावावन्नीतही काहीही सैल न झालेली. मुंबईच्या महाराष्ट्रीयन बायकांसारखी साडी नेसण्याची त्यांची स्टाइल होती — पल्लू उजव्या खांद्यावरून व्यवस्थित ओढलेला, ब्लाऊज थोडा घट्ट, कंबरेवर साडीचा काचा नीट बसलेला. चेहऱ्यावर किंचित घामाचे थेंब, डोळ्यात काळजी आणि थकवा, पण तरीही ते सौंदर्य मारक होतं.
त्यांचा नवरा, रमेश, पूर्वी छोट्या कारखान्यात काम करायचा. संकटकाळ सुरू झाल्यापासून काम बंद. तो दिवसभर चहाच्या कपात बसून रेडिओ ऐकायचा. त्यांचा मुलगा, राजू, वीस-एकवीस वर्षांचा. नोकरी नव्हती. तो चाळीतील मावळी मुलांबरोबर फिरायचा, कधी कधी रात्री उशिरा यायचा. पैशाची चणचण इतकी होती की वैजयंतींना रोज रात्री डोळे मिटताना एकच विचार यायचा — उद्या काय खायचं?
त्यांची मुलगी, रेखा, बापूची बायको. ती नर्स होती. संकटकाळातही तिला हॉस्पिटलमध्ये जावं लागे. सकाळी सात वाजता निघायची, रात्री दहा-अकरा वाजता थकून भागून यायची. पीपीई किट, मास्क, चेहऱ्यावर भीती आणि थकवा. बापू आणि रेखा मात्र एका आलिशान इमारतीत राहत होते — पाच चाळींपासून फक्त पाच ब्लॉक्स दूर, पण जगच वेगळं. तिसऱ्या मजल्यावरचा तीन भाड्याचा फ्लॅट. एसी, सोफा, मोठी बाल्कनी, स्वयंपाकघरात चकचकीत टाइल्स. बापू बड्या खासगी कंपनीत काम करायचा. संकटकाळातही त्याला घरून काम करावं लागे. लॅपटॉपवर मीटिंग्ज, हेडफोन लावून कॉल्स. पगार चांगला. त्यामुळे त्यांना पैशाची चिंता नव्हती, पण सासूबाईंच्या घरची परिस्थिती बघून त्यांना वाईट वाटायचं.
एक सकाळ. संकटकाळ सुरू झाल्यापासून तिसरा महिना. रेखा सकाळी निघून गेली होती. बापू आपल्या स्टडी रूममध्ये बसला होता. लॅपटॉप समोर, पण मन कुठेतरी भटकत होतं. खिडकीतून बाहेर बघितलं तर रिकामे रस्ते, क्वचित एखादी व्यक्ती मास्क लावून चालताना. अचानक त्याच्या मोबाइलवर मेसेज आला — सासूबाईंचा.
“बापू, आज थोडं काम आहे. मी येते का? रेखाला सांगितलंय, पण ती हॉस्पिटलमध्ये आहे. पैशाची थोडी गरज आहे.”
बापूने लगेच रिप्लाय केला, “हो सासूबाई, या ना. मी घरीच आहे.”
वैजयंतींनी फोन ठेवला. त्यांचा हात थोडा थरथरला. पैशासाठी मुली-जावयाकडे हात पसरणं त्यांना आवडत नव्हतं, पण दुसरा पर्याय नव्हता. त्यांनी आरशासमोर उभं राहून साडी नीट केली. निळ्या रंगाची साडी, पांढरा ब्लाऊज. ब्लाऊज थोडा घट्ट, त्यामुळे छातीची गोलाई स्पष्ट दिसत होती. पोट सपाट, कंबरेवर साडीचा काचा नीट. केस मागे बांधले, किंचित घाम आला होता कारण बाहेर उकाडा होता. त्यांनी पल्लू थोडा वर ओढला, पण तरीही छातीचा वरचा भाग थोडासा उघडा राहिला.
चाळीतून बाहेर पडताना शेजारच्या काकूने विचारलं, “कुठे चालल्या आहात वैजयंती?”
“रेखाकडे जाणार आहे, थोडं काम आहे.”
पायी चालत पाच ब्लॉक्स पार करताना वैजयंतींच्या मनात विचारांचं काहूर माजलं होतं. पायात चप्पल, पावलं उकाड्यात गरम वाटत होती. घामाच्या थेंबांनी ब्लाऊज थोडं चिकटलं होतं. छाती वर-खाली होत होती. ते भरदार स्तन प्रत्येक पावलावर हलत होते. पण त्यांना त्याची जाणीव नव्हती. फक्त पैशाची चिंता होती.
बापूने दार उघडलं. समोर वैजयंती उभ्या होत्या. घामाने ओले चेहरा, साडीचा पल्लू किंचित सरकला होता, ब्लाऊजमधून छातीचा आकार स्पष्ट दिसत होता. बापू एक क्षण थबकला. त्याने कधीही सासूबाईंकडे अशा नजरेने बघितलं नव्हतं, पण आज... आज काहीतरी वेगळं होतं. उकाडा, एकटेपणा, रेखाचा रात्री उशिरा येणं, आणि समोर ही देखणी बाई.
“या सासूबाई, आत या.” बापूने मऊ आवाजात म्हटलं.
वैजयंती आत आल्या. त्यांच्या साडीचा खसखसाट, पावलांचा आवाज, आणि त्यांच्या शरीराचा हलका सुगंध — साबण आणि घामाचा मिश्रित वास — सगळं बापूच्या नाकात शिरलं. त्याने दार लॉक केलं.
“बसा ना. पाणी घेऊ?”
“हो बापू, थोडं थंड पाणी.”
वैजयंती सोफ्यावर बसल्या. पल्लू थोडा सरकला, ब्लाऊजमधील खोली दिसू लागली. बापू स्वयंपाकघरात गेला. त्याचे हात थरथरले. त्याने ग्लासात पाणी भरलं आणि परत आला. वैजयंतींना पाणी देताना त्याची नजर त्यांच्या छातीवरून क्षणभर गेली. ती गोल, जड, आणि उकाड्यात चमकणारी...
वैजयंतींनी एक घोट घेतला. गळ्यातील घामाचा थेंब खाली सरकला, ब्लाऊजच्या आत गेला.
“बापू, आज थोडे पैसे हवे होते... राजूची काही गरज... आणि घरचेही...” त्यांचा आवाज किंचित लाजरा होता.
बापू समोरच्या खुर्चीवर बसला. त्याने हसत म्हटलं, “सासूबाई, काही हरकत नाही. किती हवेत ते सांगा. पण... तुम्ही एवढ्या उकाड्यात चालत आलात? रिक्षा नव्हती का?”
“रिक्षा बंद आहेत बापू. पायीच आले.”
बापूने त्यांच्या चेहऱ्याकडे बघितलं. घामाने ओले केस, लाल झालेला चेहरा, आणि ती छाती... प्रत्येक श्वासोच्छ्वासात हलणारी. त्याच्या मनात काहीतरी हललं. तो स्वतःला सांगत होता — त्या सासूबाई आहेत, रेखाच्या आई. पण शरीर दुसरंच काहीतरी सांगत होतं.
वैजयंतींनी पाणी संपवलं. ग्लास ठेवताना त्यांच्या बोटांनी बापूच्या बोटांना किंचित स्पर्श झाला. त्या स्पर्शात एक हलकी कंपन होती.
बापू उठला. “मी पैसे काढतो. पण तुम्ही थोडं आराम करा. एवढ्या उकाड्यात आलात, थकला असेल शरीर.”
तो त्यांच्या जवळ उभा राहिला. त्याची नजर त्यांच्या सपाट पोटावर, कंबरेवर, आणि त्या भरदार छातीवर फिरली. वैजयंतींनी पल्लू नीट करण्याचा प्रयत्न केला, पण उकाड्यात तो पुन्हा सरकला.
बापूच्या मनात एक विचार आला — आज रेखा रात्री उशिरा येणार आहे. फ्लॅट रिकामा आहे. आणि समोर ही बाई... पैशासाठी काहीही करायला तयार असल्यासारखी दिसते.
तो हसला आणि म्हणाला, “सासूबाई, तुम्ही इथे थांबा. मी लगेच पैसे देतो. पण... तुम्हाला घरी जायला उशीर होईल. थोडं थांबा ना.”
वैजयंतींनी मान डोलावली. त्यांच्या डोळ्यात कृतज्ञता होती, पण बापूच्या डोळ्यात काहीतरी वेगळंच...

कथेची सुरुवात तुम्हाला कशी वाटली ते मला नक्की कळवा; तुमच्या प्रतिक्रिया मला प्रोत्साहन देतील.