పౌరాణిక (జానపద) కథలు - యుధామన్యుడు

[k3vv3]

త్రిశంకుడు

 
రచన: Ch. ప్రతాప్ 
 
భారతీయ పౌరాణిక గాథల్లో “త్రిశంకుడు” అనే పేరు వినగానే మనసుకు ఒక విచిత్రమైన దృశ్యం కంటబడుతుంది — ఆకాశంలో తలకిందులుగా వేలాడుతున్న ఒక రాజు. ఈ కథ వాల్మీకి రామాయణం మరియు అనేక పురాణాలలో ప్రస్తావించబడింది. త్రేతాయుగంలో ఇక్ష్వాకు వంశానికి చెందిన త్రిశంకుడు, అయోధ్య రాజ్యాన్ని పాలించిన మహారాజు. ఆయన అసలు పేరు త్రైవరుణుడు. 


వశిష్ఠ మహర్షి శిష్యుడు అయిన ఈ రాజు, తన తండ్రి మహారాజు ప్రజాపతి హరిశ్చంద్రుని సంతానంగా జన్మించాడు. తల్లి పేరు మాలావతి. భార్య సత్యవ్రత లేదా శశివతి అని పురాణాలు చెబుతాయి. ఆయనకు అనేక సంతానం ఉండగా, ముఖ్యంగా హరితుడు అనే కుమారుడు తరువాతి కాలంలో ఇక్ష్వాకువంశ పాలకుడయ్యాడు.


త్రిశంకుడు తన జీవితంలో ఒక విభిన్నమైన ఆరాటం కలిగించాడు — తాను మానవ శరీరంతో సహా స్వర్గానికి చేరాలని ఆకాంక్షించాడు. ఇది మానవుని సాధ్య పరిమితులను మించి ఉన్న అసాధారణ కోరిక. తన గురువు వశిష్ఠ మహర్షిని సంప్రాప్తించి ప్రార్థించగా, వశిష్ఠుడు “దేవలోకం శరీరంతో చేరడం సాధ్యం కాదు” అని నిరాకరించాడు.


దాంతో ఆయన విరమించకుండా, వశిష్ఠుని పుత్రుల వద్దకు వెళ్లి అదే కోరికను వ్యక్తపరిచాడు. వారు కూడా తిరస్కరించడమే కాక, అతన్ని అవమానించారు. ఆగ్రహంతో త్రిశంకుడు వారిని శపించగా, వారు ప్రతిగా అతన్ని శపించి, అతని శరీరాన్ని అసహ్యరూపంలోకి మార్చేశారు. ఈ పరిస్థితిలో, వశిష్ఠునికి ప్రత్యర్థిగా ప్రసిద్ధుడైన విశ్వామిత్ర మహర్షిని ఆశ్రయించి, తన ఆశయాన్ని నెరవేర్చమని వేడుకున్నాడు.


విశ్వామిత్రుడు తన తపోబలంతో త్రిశంకుడిని స్వర్గానికి ఎక్కించడం ప్రారంభించాడు. కానీ దేవేంద్రుడు ఆ ప్రయత్నాన్ని అడ్డుకొని, మధ్యలోనే అతన్ని కిందకు తోసివేశాడు. అప్పుడు విశ్వామిత్రుడు కోపంతో “త్రిశంకుడా, నువ్వు ఇక్కడి నుంచే స్వర్గంలో నిలబడిపో” అని ఉక్తి చేస్తూ, తన శక్తితో కొత్త లోకాన్ని సృష్టించాడు. ఆ లోకం భూమి, స్వర్గాల మధ్యలో నిలిచిపోయింది. త్రిశంకుడు తలకిందులుగా అక్కడే నిలిచిపోయాడు.


ఈ కథలో మానవ అహంకారం, తపస్సు శక్తి, మధ్యస్థితి వంటి బోధనలు దాగి ఉన్నాయి. సహజమైన పరిమితులను అధిగమించి, అసాధ్యాన్ని పట్టుదలతో సాధించాలనుకోవడం కొన్నిసార్లు విఫలతకు దారితీస్తుంది. విశ్వామిత్రుని తపస్సు ఎంత మహత్తరమో ఈ కథ ద్వారా స్పష్టమవుతుంది. త్రిశంకుడు “ఇక్కడా కాదు, అక్కడా కాదు” అనే స్థితికి ప్రతీకగా నిలిచాడు.


నేటికీ సమాజంలో, రాజకీయాల్లో, వ్యక్తిగత జీవితంలోనూ నిర్ణయాత్మక స్థానం పొందలేక మధ్యలో ఇరుక్కుపోయిన వారిని “త్రిశంకు స్థితి” లో ఉన్నారని చెబుతారు. ఒక విధానాన్ని అమలు చేయాలా వద్దా అనే అనిశ్చితిలో ఉన్న పాలకులు, లేదా వ్యక్తిగత జీవితం–వృత్తి జీవితాల మధ్య సంతులనం సాధించలేకపోయే వారు — వీరిని ఈ పదంతో పోలుస్తారు.


అందువల్ల, త్రిశంకుడి కథ కేవలం పౌరాణిక గాథ కాదు. ఇది మనిషి ఆశలు, పరిమితులు, ప్రయత్నాలు, ఫలితాల గురించి లోతైన బోధనను అందిస్తుంది. అసాధ్యాన్ని సాధించాలనే తపన ఉన్నా, ధర్మబలం, సమయోచితత, వినయం అనేవి తప్పనిసరి. లేని పక్షంలో మనమూ త్రిశంకుడిలా మధ్యలో నిలిచిపోయే పరిస్థితిలో పడే ప్రమాదం ఉంటుంది