పౌరాణిక (జానపద) కథలు - నియోగ ధర్మం

[k3vv3]

నియోగ ధర్మం


                                               
రచన: Ch. ప్రతాప్ 
మహాభారతంలో విచిత్రవీర్యుడి మరణం మరియు అనంతరంగా అమలైన నియోగ ధర్మం కేవలం వంశ పరిరక్షణ కథ మాత్రమే కాదు; ఆ కాలపు సామాజిక నైతికత, ధర్మబద్ధ రాజకీయం, మానవ మానసిక సంక్లిష్టతలకు ప్రతిబింబం. ఈ ఘట్టం కురు వంశ భవిష్యత్తుని మలిచిన మలుపు.



శాంతనుని అనంతరం రాజ్యానికి వారసుడిగా ఎదిగిన విచిత్రవీర్యుడు యవ్వనావస్థలోనే సింహాసనం అధిరోహించినా, ఆయన్ను నిలబెట్టినది భీష్ముని రక్షణా ఛత్రం. రాజు అయినప్పటికీ విచిత్రవీర్యుడు పరిపక్వత సాధించేలోపే క్షయవ్యాధితో కన్నుమూశాడు. అతడు నిస్సంతానుడిగా మరణించడంతో కురు వంశంలో వారస సంక్షోభం ఉత్పన్నమైంది. రాజ్యానికి వారసత్వం అనేది కేవలం కుటుంబ విషయం కాదు; అది ప్రజాశాంతి, రాజ్యస్థిరత్వంతో ముడిపడి ఉంటుంది. అందువల్లే ఈ సంక్షోభానికి ధర్మబద్ధ పరిష్కారం అవసరమైంది.



ఇక్కడే ప్రవేశిస్తుంది నియోగ ధర్మం. అప్పటి సామాజిక వ్యవస్థలో వంశ నిరంతరత కోసం, నిస్సంతాన మరణం సంభవించినప్పుడు, స్త్రీ సమ్మతితో, ధర్మనియమాల ప్రకారం, సంతానం కలిగించడాన్ని నియోగం అంటారు. ఇది కామప్రేరిత వ్యవహారం కాదు; రాజధర్మంలో భాగంగా పరిగణించిన బాధ్యత.
సత్యవతి, భీష్ముని ప్రతిజ్ఞను గౌరవిస్తూ, వేదవ్యాసుడిని ఆహ్వానిస్తుంది. వేదవ్యాసుడు అంటే కేవలం ఋషి కాదు; ధర్మాన్ని కాలానికి అనుగుణంగా ఆచరణలో పెట్టిన మహర్షి.



వ్యాసుడు నియోగ ప్రక్రియ ద్వారా అంబిక, అంబాలికల వద్దకు వెళ్లి సంతానం ప్రసాదిస్తాడు. అయితే ఈ ప్రక్రియ కేవలం శారీరక సంఘటనగా నిలవలేదు; మానసిక స్థితులే సంతాన లక్షణాలను నిర్ణయించినట్టుగా ఇతిహాసం వివరిస్తుంది. భయంతో కన్నులు మూసుకున్న అంబికకు జన్మించినవాడు అంధుడైన ధృతరాష్ట్రుడు. భయాన్ని లోపల దాచుకున్న అంబాలికకు పాండురోగంతో పాండు పుట్టాడు. సేవకీ కన్యకు జన్మించిన విదురుడు ధర్మబుద్ధితో, ప్రాజ్ఞతో వెలిగాడు. ఈ ముగ్గురి జన్మలోని సంకేతాత్మకత మహాభారత కథానకానికి మూలస్తంభంగా నిలుస్తుంది.



ధృతరాష్ట్రుడు శారీరక అంధత్వంతో పుట్టినా, రాజ్యంపై అపారమైన అనురాగం కలవాడు. కానీ ఆ అంధత్వమే అతని నిర్ణయాల్లో పాక్షికతకు కారణమైంది. పాండు శారీరక బలహీనతతో ఉన్నా, రాజధర్మాన్ని అవగాహన చేసుకున్న యోధుడిగా ఎదిగాడు. విదురుడు మాత్రం రాజ్యానికి సింహాసనం దక్కకపోయినా, ధర్మబోధకుడిగా, నైతిక మార్గదర్శిగా రాజసభలో కీలక పాత్ర పోషించాడు.



నియోగం ద్వారా పుట్టిన ఈ సంతానం మహాభారత యుద్ధానికి బీజాలు వేశారు. ధృతరాష్ట్రుని కుమారులైన కౌరవులు, పాండు కుమారులైన పాండవుల మధ్య సంఘర్షణలకు మూలం ఈ జన్మలలోనే ఉంది. అదే సమయంలో, విదురుని ధర్మవాక్యాలు కథానాయకులకు మార్గదర్శకంగా నిలిచాయి. అంటే నియోగం కేవలం వంశాన్ని నిలిపిన సాధనం కాదు; అది భవిష్యత్తు సంఘర్షణలకు దారితీసిన శక్తి కూడా.



ఈ ఘట్టం ద్వారా మహాభారతం ఒక కీలక సందేశాన్ని ఇస్తుంది: ధర్మం అనేది కాలబద్ధం. అప్పటి సమాజంలో రాజ్యస్థిరత్వం కోసం తీసుకున్న నియోగ నిర్ణయం ధర్మబద్ధమే. కానీ దాని ఫలితాలు మానవ దౌర్భల్యాలను, మానసిక స్థితుల ప్రభావాన్ని బలంగా చూపిస్తాయి. అందుకే విచిత్రవీర్యుడి నిస్సంతాన మరణం నుంచి నియోగం వరకు సాగే ఈ ఘట్టం మహాభారత కథలో ఒక మానవీయ–నైతిక అధ్యాయంగా నిలుస్తుంది.



సమాప్తం
***