[sarit11]

పూర్వం మగధ రాజ్యాన్ని పాలించిన శిశునాగ వంశం వాళ్ళు బౌద్ధులు. అంటే మొదటినుండీ కాదు. వాళ్ళలో బింబిసారుడు అనే రాజు బౌద్ధ మతాన్ని స్వీకరించాడు. ఆనాటినుండీ. ఆ బింబిసారుడి కొడుకు అజాతశత్రువు- బౌద్ధుడు కాని వాడికి మగధ దేశ రాజ్యార్హత లేదని – ఒక నియమం చేసి పోయాడంటారు. నందుడి తండ్రి అయిన మహానంది నాటికి దేశం అంతా బౌద్ధం వ్యాపించి వుంటుంది. ఆ సమయంలో బ్రాహ్మణుడైన రాక్షసుడు తన ప్రతిభతో నందుడిని రాజును చేస్తాడు. నందుడి కాలంలో బౌద్ధం కన్నా ఒకరకంగా వేదమతమే ఎక్కువ ప్రాచుర్యంలో వుంటుంది. అయితే అటు బౌద్దులనీ ఆయన పూర్తిగా కాదనడు.

నిజానికి నందుడికి అటు బౌద్ధం, ఇటు వేదమతం ఏదైనా నష్టం లేదు. ఆయనకి కావలసింది ధనం. ఆయన దృష్టంతా దానిమీదే. కాబట్టి నందుడు పాలించిన వంద ఏళ్ళు గిరివ్రజపురము బౌద్దబిక్షుకులకు, బ్రాహ్మణులకు వివాదాస్పదమైన ఆశ్రయ భూమిగా వుంటూ వుండేది. నందుడు అటు బ్రాహ్మణులని ఇటు అర్హతులనీ కూడా అవమానించలేదు. రాజ్యం యిద్దరికీ ధనం యిస్తూ వుండేది. ఎవరి పండుగలు, వ్రతాలు వాళ్ళు చేసుకునేవారు.

నందుడు లోభి. అంటే ఖర్చులన్నీ పోగా మిగతా ధనాన్ని దాచుకునేవాడు, ఇతర రాజుల నుంచి కప్పాలు ఎక్కువగా తీసుకునేవాడు. అయితే రాజ్యాన్ని మాడ్చేవాడు కాదు. నందుడికి ఏ మతమూ లేకపోయినా అతని కొడుకులు మాత్రం బౌద్ధులు. అధికారం ఇపుడు వారి చేతులలోకి వచ్చింది.

లోభి అయిన నందుడు ధనమంతా దాచుకోవడమేగాని ఏనాడూ భార్యలను కూడా సంతోష పెట్టలేదు. వాళ్ళు అడిగినవి ఇవ్వలేదు. ఒక్క భార్య తృప్తి పడలేదు. తృప్తి పడని భార్య దగ్గర నుంచి తృప్తి ఎలా వస్తుంది? కొడుకులు పెద్దవాళ్ళయ్యాక వాళ్ళూ ధనం అడగడం మొదలు పెట్టారు. అయితే నందుడు నా దగ్గర ధనం లేదు, మీరే సంవత్సరానికొకరు చొప్పున రాజ్యం పాలించండి. మీరే సంపాదించుకోండి. అనుభవించండి అన్నాడు. అలా మొదలయింది వాళ్ళ అధికారం.

అధికారం లోకి వచ్చిన నందుడి కొడుకులు బ్రాహ్మణులని అవమానించడం మొదలు పెడతారు. ఒక సందర్భంలో విష్ణుగుప్తుడు నందుడి కొడుకుల చేతిలో అవమానానికి గురవుతాడు.

ఈ వివరాలన్నీ వసుమిత్రుడు చంద్రగుప్తుడితో చెప్తాడు.

[sarit11]

వసుమిత్రుడు చంద్రగుప్తుడిని తన దగ్గరకు తీసుకురాగానే విష్ణుగుప్తుడు అతనిని తన శిష్యునిగా స్వీకరిస్తాడు. రాజును చేస్తానంటాడు. వెంటనే చంద్రగుప్తుడికి పట్టాభిషేకం కూడా చేస్తాడు. ఆ సందర్భంగా శిష్యుడిని కొన్ని ప్రమిదలు తెచ్చి దీపాలు వెలిగించమంటాడు. శిష్యుడు “ఇరువది ప్రమిదలే దొరికెను. క్రింద ప్రమిద లేకుండ పైన ప్రమిద వెలిగించుటకు పనికి రాదు. అందుచేత పది దీపములే వచ్చెను.” అంటాడు.

దానికి చాణుక్యుడు “కానీవోయి! ఎన్ని దీపములు వెలుగవలయునో అన్నియే వెలుగును. ఎన్ని వెలుగవలసి యున్నవో అన్ని ప్రమిదలే దొరకును.” అంటాడు.

ఆ ప్రమిదల అర్ధాన్ని కౌశికుడనే శిష్యుడు చంద్రగుప్తునికి తర్వాత ఇలా వివరిస్తాడు. “పది ప్రమిదలనగా మీ వంశమునందు పదిమంది రాజులు వెలయుదురట! ఒక్కొక్క వత్తికి పదియేండ్ల చొప్పున ముప్పది వత్తులకు మూడు వందల ఏండ్లు మీ మౌర్య వంశము మగధ రాజ్యమును పాలించునట! నేటికి కలియుగము ప్రారంభించి పదునారువందల యేండ్లైనది. పందొమ్మిది వందల యిరువదవ యేడు వచ్చువరకు మీ మౌర్య వంశము మగధములను బాలించును.”

పట్టాభిషేకం చేశాక విష్ణుగుప్తుడు చంద్రగుప్తుడితో యిలా అంటాడు. “నీ తండ్రి శూద్రుడు. నీ తల్లి శూద్ర. నీ శరీరములో అచ్చమైన రక్తము ప్రవహిస్తోంది. సుమాల్యాదులు విలోమ సంతానము (తక్కువ వర్ణము వానికి అధిక వర్ణ స్త్రీ యందు కలిగిన సంతానము) కనుక వారు రాజ్యము చేయుట కర్హులు కారు.”

ఆ తర్వాత రాజ్యంలో కూడా శూద్రుడికి క్షత్రియ స్త్రీ యందు జన్మించిన వాడు మనుధర్మ శాస్త్రం ప్రకారం కిరాతుడనీ, కనుక నందుని కొడుకులకి రాజ్యార్హత లేదనీ, అంతే కాకుండా చంద్రగుప్తుడికి శక కిరాత బర్బర మల్ల దేశాల సహాయం వుందనీ, పాంచాల కేకయ హైహయ కౌరవ శూరసేన విదేహ భల్లట రాజులందరూ చంద్రగుప్తుడి ఆధిపత్యాన్ని అంగీకరించి కప్పములు కూడా కడుతున్నారనీ, ముందే పదేళ్ళ కప్పములు పంపించారనీ ఆ ధనాన్నంతటినీ మహాదాత అయిన చంద్రగుప్తుడు విరివిగా పంచిపెడుతున్నాడనీ – యిలాంటి వార్తలు వ్యాపించి పోతాయి.

వసుమిత్రుడికే తెలియని అతని ధనాన్ని చాణక్యుడు కనిపెట్టి దానిని వసుమిత్రుని అనుమతితో చంద్రగుప్తుడి పరం చేస్తాడు. ఆ ధనంతోనే ఈ దానాలు చేస్తాడు చంద్రగుప్తుడు.

గురువుగా విష్ణుగుప్తుడు ఏమైనా చెప్పడం, చంద్రగుప్తుడు అది చేయడం ఇదంతా నవలలో అన్ని చోట్లా మనకి ప్రత్యక్షంగా కనబడదు. ఎందుకంటే చాణక్యుడి ప్రణాళిక అంతా ఎలా జరుగుతోందో మనకి చివరి నిమిషం వరకూ తెలియకూడదు కదా!

అయితే ఒకసారి తన శిష్యుడిగా స్వీకరించాక ఒక గురువుగా ఆయన ఎంత శ్రద్ధగా అతన్ని తీర్చి దిద్దాడు, తప్పు చేస్తే తెలియచెప్పడం, దాన్ని దిద్దుకుంటే మెచ్చుకోవడం ఎంత చక్కగా చేశాడు – అన్న విషయాన్ని ఒక్క సంఘటనలోనే నేర్పుగా చెప్పేస్తారు విశ్వనాథ.

“మీరు తప్పించుకోవడానికి కారణం మీ తల్లి గారే. కానీ కారాగారం నుంచి తప్పించుకున్నాక మీరు మీ తల్లిని దర్శించలేదు, ఆవిడ దిగులు తీర్చలేదు.” అని చంద్రగుప్తుని పొరపాటును అతనికి తెలియచేయడం, చంద్రగుప్తుడు కదిలిపోయి, పశ్చాత్తాప పడి, తనని తాను ‘మౌర్య చంద్రగుప్తుడి’ గా పిలుచుకుని రాజముద్ర మీద కూడా వెంటనే తల్లి పేరు చెక్కించడం, దానికి మళ్ళీ గురువు విష్ణుగుప్తుడు మెచ్చుకోవడం – ఇదీ సంఘటన. అయితే ఈ సంఘటనలో కూడా గురువుగారు నేరుగా చంద్రగుప్తుడితో మాట్లాడరు. తప్పు తెలియ చెప్పడం, ప్రశంసించడం – రెండూ కూడా మధ్యలో మరో శిష్యుడు కౌశికుని ద్వారా జరుగుతాయి.

[sarit11]

ఇక “నందో రాజా భవిష్యతి” లో రాక్షసుని ప్రణాళిక తో ఒక్కొక్క అధ్యాయంలో ఒక్కొక్క క్షత్రియ రాజ వంశం నిర్మూలింప బడడం, నందుడికి మార్గం సుగమం అవడం ఎలా జరుగుతుందో అలాగే ఈ నవలలోనూ నందుడి కొడుకులు ఒక్కొక్కరూ చిత్రమైన పరిస్థితులలో హత్య చేయబడతారు. ఎవరి వలన జరిగిందో ఎలా జరిగిందో అర్ధం కానంత అద్భుతమైన పథక రచన ఉంటుంది ప్రతి హత్య వెనుకా.

సుమాల్యుడు, శతానీకుడు, బృహధ్రదుడు, సుగంధ్యుడు, సహదేవుడు, భూమిమిత్రుడు, రాహులుడు, దండపాణి వీరు ఎనిమిది మంది రాకుమారులు. సుమాల్యుని భార్య యశోధర శ్రావస్తి నగరాధిపతి కూతురు. రాహులుని భార్య మాయ వైశాలీ నగరాధిపతి కూతురు. యశోధర, ఆమ్రపాలి, మాయ – వీరు ముగ్గురూ బౌద్ధులు. మాయ బౌద్ధ స్త్రీ కనుక స్త్రీ పురుష సమానత్వం గురించి మాట్లాడుతూ వుంటుంది. సహదేవుని భార్య మహేశ్వరి ఏకలింగ క్షత్రియ వంశ సంజాత. ఆమె మెడలో రహస్యముగా సన్నని లింగమును ధరించును. దండపాణి భార్య నీల వైదిక మతాన్ని అనుసరిస్తుంది.

“నందో రాజా భవిష్యతి” కీ దీనికీ తేడా ఏమిటంటే అక్కడ బయటివారెవరో వచ్చి హత్య చేస్తారు. కొన్ని సందర్భాలలోనైనా కనీసం తమని ఎవరు చంపుతున్నారో చంపబడేవారికి తెలుస్తుంది. అయితే అది చివరి నిమిషంలో, పరిస్థితి వారి చేతులు దాటిపోయాక.

ఈ నవలలో దానిని మించిన చమత్కారం వుంటుంది. చంపే వాళ్ళు బయటినుంచి రారు. కొన్ని హత్యలలోనయితే చనిపోతూన్న వారు తామెందుకు చనిపోతున్నామో, ఎలా చనిపోతున్నామో చివరి క్షణంలో కూడా తెలుసుకోలేరు.

మొదటి హత్య చంద్రగుప్తుడు కారాగారం నుంచి బయటికి వచ్చేనాటికి మహారాజుగా వ్యవహరిస్తున్న సుగంధ్యుడిది. అతడిని అతని సైన్యమే వధిస్తుంది చంద్రగుప్తుడనుకుని! ఆ తర్వాత ఎనిమిది మందిలో చివరివాడైన దండపాణి హత్య జరుగుతుంది. అతను కూడా తానెలా చనిపోతున్నాడో తనకే తెలియకుండా చనిపోతాడు.

ఆ తర్వాత తెలివి తెచ్చుకుని కొన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకోబోయినా, అవేవీ పని చేయవు. మిగిలిన రాకుమారులూ, మహారాజు నందుడూ వధించ బడతారు. రాజ్యం చంద్రగుప్తుడికి దక్కుతుంది.

****

[sarit11]

ఇవన్నీ మీరే టైప్ చేస్తున్నారా బావగారూ...

మరదలా లక్ష్మీ
అయ్య ... బాపురే ...
నేనా ... ఇవి వ్రాయడమా

అలా... అంతర్జాలంలో శోధిస్తూ ఉంటే ఇవి కనిపించాయి.
కొంచెం చదవగానే భలే నచ్చేశాయి.

ఇంకేమి , వెంటనే ఇక్కడ అతికించేస్తున్నాను.

[Milf rider]

శోధనలోను , సాధనలోనూ ,సేకరణలోనూ ...ఆఖరికి సూన్యం లోను మీకు మీరే సరి.. సరిత్ సాబ్

[sarit11]

అశ్వమేధము – కవిసమ్రాట్ శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ

వ్యాసకర్త: టి. శ్రీవల్లీ రాధిక

*******
ఇది పురాణవైరగ్రంథమాల లో ఆరవ నవల.
“మౌర్యవంశపు చివరి రాజు బృహద్రథుడు. అతడు స్త్రీలోలుడై రాజ్యంలో శాంతి లేకుండా చేస్తే, అతని సేనాపతి పుష్యమిత్రుడు – సామవేదీయ బ్రాహ్మణుడు – అతనిని వధించి రాజ్యాన్ని గ్రహించాడు. ఈయన యశ్వమేథము జేసి సర్వ భారతదేశమును తన అదుపులోనికి తెచ్చి మరలా వైదికమతాన్ని ప్రతిష్టించాడు. అంతకు నాలుగు వందల ఏళ్ళ క్రితం నందుడు సర్వక్షత్రియ రాజవంశాలనీ నిర్మూలించి దేశము శూద్రరాజ్యము చేయగా, బౌద్ధమతం వృద్ధి పొందింది. పుష్యమిత్రుడు ఆ స్థితిని తొలగించి వేదమతాన్ని స్థాపించాడు.” ఇవి ఈ నవల పీఠిక లో ఇచ్చిన వివరాలు. ఇంతవరకు చరిత్రాంశమనీ మిగిలినది కల్పన అనీ చెప్తారు రచయిత.
నవల పేరు “అశ్వమేథము” కదా! అందుకేనేమో ఈ నవల ‘అది మహా బలిష్టమయిన అశ్వరాజము’ అన్న వర్ణన తోనూ, ఆ అశ్వాన్ని వధించడంతోనూ మొదలవుతుంది.
నవల మొదలయ్యేసరికి ఒక అశ్వాన్నీ, దాని యజమానినీ కూడా కొందరు బంధించి హింసిస్తూ వుంటారు. ఆ అశ్వాన్ని వారు పెడుతున్న హింసని చూస్తూ, తన దెబ్బలకి మరొక ప్రక్కన బాధపడుతూ ఆ బంధితుడు చేసే ఆలోచనతో నవల మొదలవుతుంది.
బాధపడుతూ బంధితుడు యిలా అనుకుంటాడు. “మానవుని యొక్క బాధ – శారీరక మయిన దధికమయినదా? మానసికమయిన దధికమయినదా? మానసికమయిన దెంతయైన నోర్చికొనవచ్చునేమో! శారీరకమైన దింతయైన నోర్చికొనుటకు సాధ్యము కానట్లున్నది.” అని.

[sarit11]

ఇది ఈ నవల చదవక ముందు ఎన్నోసార్లు నాకు కూడా కలిగిన భావన కావడం వల్లనేమో నవల మొదలు పెట్టగానే కనబడిన ఈ వాక్యాలు నన్ను చాలా ఆకర్షించాయి.

మానసిక మయిన బాధలో ఉన్న ఒక సహ్యత శారీరకమయిన బాధలో లేదన్న విషయాన్ని రచయిత వివరించిన తీరు సమంజసంగా అనిపించింది.

ఇంతకీ ఆ బంధితుడు ఎవరంటే- మౌర్యవంశంలో చివరివాడైన బృహద్రధుడి వద్ద మహాసేనాపతిగా వున్న పుష్యమిత్రుడికి మేనల్లుడు. పుష్యమిత్రుడు బ్రాహ్మణుడు. వైదిక మతాభిమానం వున్నవాడు. ఇపుడు హింసించబడుతున్న ఉత్తమాశ్వం నిజానికి పుష్యమిత్రునిది. అతని వద్ద అటువంటి అశ్వములు రెండు వుంటాయి. అవి కవలలు. వాటిలో ఒకదానిని పుష్యమిత్రుడు కూడా ఎపుడూ అధిరోహించడు. రెండవ అశ్వమిది.

అతని మేనల్లుడికి ఆ అశ్వం పై మోజు వుంటుంది. యవన రాజులకు రాయబారం పంపాలని పుష్యమిత్రుడు అన్నపుడు, రాయబారిగా తానే వెళ్తానని బయల్దేరతాడు అతని మేనల్లుడు. పుష్యమిత్రునికి తెలియకుండా అతని గుర్రాన్ని తీసుకు వెళ్తాడు. ఆ గుర్రం అక్కడ అలా యవనులతో హింసించబడి మరణించడంతో మేనమామకు మొహం చూపలేక ఇక వెనక్కి రాడు. ఈ అశ్వం యొక్క జాతకం ఇలా ఉంటుందనీ, అది ఇలా యవనుల చేతిలో మరణిస్తుందనీ నారాయణభట్టు అనే జ్యోతిర్విద్యావేత్త మొదటే చెప్తాడు పుష్యమిత్రునితో.

ఈ కథ ఇక్కడ ఆపి కొంచెం ప్రక్కకి వెళ్తే…

అభిసార దేశంలో పశ్చిమాన పర్వతాల మధ్యలో జనం సులభంగా వెళ్ళలేని చోట వున్న ఒక పర్వత గుహలో ఒక పండితుడు వుంటాడు. ఆటవికమయిన, పశుప్రాయమైన కౄర మృగాలవంటి అక్కడి జనులలో కొన్ని విద్యలు వున్నాయి. ఒకటి ఖద్గ విద్య. రెండవది వైద్యం. మూడవది జ్యోతిషం.

ఒక వేయి సంవత్సరములకు పూర్వ మాజాతి భారత దేశీయులే. వారు ఆర్యమత విరోధులై వర్ణాశ్రమ వ్యవస్థా సంరక్షకులయిన రాజులచే వెడలగొట్టబడి, కుటుంబములతో లేచి వచ్చి – తృణకాష్ఠ జలసమృద్ధికి మిక్కిలిగా లోపము లేని యవనరాజ్యముల వారు కూడ వారిని నిలువనీయక పోవుటచేత, ఈ దేశమునకు వచ్చి నివాసమేర్పరచి కొనిరి. వారిలో కొందరు పూర్వము జ్యోతిర్వేత్తలు.

అలాంటి ఒక వంశానికి చెందిన పండితుడు ఆ కొండ గుహలోనున్నవాడు. ఆ వంశము యొక్క మూలపురుషుని పేరు విలయైనసుడు. అది వాడి అసలు పేరు కాదు. వానిని బహిష్కరించిన కురువంశరాజు వాని కాపేరు పెట్టాడు. విలయమనగా ప్రళయకాలము. ఏనస్సనగా పాపము. విలయకాలమునందెట్టి పాపముండునో అట్టి పాపము వానియందున్నదని ఆ కౌరవరాజు వానికా పేరు పెట్టాడు. ఆ పేరు కొన్నాళ్ళకు మారిపోయి వెలియోనస్ అయింది.

[sarit11]

ఈ వెలియోనసుల వంశము వారు మొదట ఉత్తరజ్యోతిష ప్రాంతంలో నివసించే వారు. భారతయుద్ధమైన తరువాత వేయి యేండ్లు జరిగిన తర్వాత ఆప్పటి వెలియోనసు వంశస్థుడు ఉత్తరజ్యోతిష రాజుకు ఒక జోస్యం చెప్పాడు. ఆ రాజుకు లేక లేక పుట్టిన కొడుకు భవిష్యత్తు చెప్పమంటే అతడు రెండేళ్ళకే చనిపోతాడని చెప్తాడు. అది నిజంగానే జరిగినపుడు ఆ రాజు కోపించి వెలియోనసును వధించమని ఆజ్ఞాపిస్తాడు. అయితే వెలియోనసు అక్కడి సేనాపతికి కూడా అలాగే మరొక జోస్యం చెప్తాడు. అది మంచి విషయం కనుక సేనాపతికి సంతోషం. వెలియోనసుపై అనుగ్రహం. కనుక రాజు చంపమని ఆజ్ఞాపించినా సేనాపతి వెలియోనసును చంపకుండా తప్పిస్తాడు.

అప్పుడు అతను అక్కడక్కడా తిరిగి చివరికి అభిసారదేశం లోని ఈ పర్వతంలో సూర్యకిరణ పాతము రేఖలుగా సహజముగా విభజింపబడి కాలపునడకను నిరూపించి చూపిస్తోందనీ ఇక్కడ తమ విద్య యొక్క పరంపర చెడిపోకుండా ఉండటానికి వీలుగా ఉందనీ గుర్తించి ఇక్కడ నివాసం ఏర్పరచుకున్నాడు.

అది జరిగి ఆరువందల ఏళ్ళయింది. అప్పుడు వచ్చిన వెలియోనసు భార్యతో ఒక కొడుకుతో వచ్చాడు. కొన్ని గ్రంథాలు కూడా తీసుకువచ్చాడు తనతో. ఆ గ్రంథములు తొలినాడు సంస్కృత భాషలో కలవు. ఆ భాషోచ్చారణము తరతరములుగా వికారము పొంది, యుత్తర జ్యోతిష ప్రభువు చేత వెలియోనసు వధింపబడుట కాజ్ఞాపించుటకు నేబది యేండ్లకు పూర్వము క్రొత్త భాష వలె సిద్ధపడి, కంఠస్థములైన ఆ గ్రంథములు రాగిరేకుల మీద వ్రాయబడెను. ఆ వ్రాసిన వ్రాత చదివినచో ఆ అక్షరములు బ్రాహ్మీలిపి కాదు, మరి ఏ లిపియు కాదు. అనేక శబ్దములకు ధాతువులకు సంస్కృత భాషారూపము జెడిపోయి యవనభాషాకృతి వచ్చెను.

ఆ వంశం వారు ఎక్కడ వున్నా తమ ఉనికి యవన రాజ్యాధికారులకి తెలియచేస్తూ వుంటారు. వెలియోనసును బహిష్కరించిన కురురాజు పేరు నిచఖ్నుడు. ఆయన యుదిష్టరుని నుండి ఏడవవాడు. జనమేజయ మహారాజు కుమారుడు శతానీకుడు. ఆయన కొడుకు అశ్వమేధ దత్తుడు. ఆయన కొడుకు అథిసీమ కృష్ణుడు. ఆయన కొడుకు నిచఖ్నుడు.

మహాజ్యోతిర్వేత్త అయిన వెలియోనసుకు భారతదేశముపై, వైదికమతముపై వున్న పగ తరాలు మారినా ఇంకా కొనసాగుతూనే వుంది. అతని విద్య కూడా అతని వంశంలోని తర్వాతి తరాల వారికి అలాగే అందించబడుతోంది. వారికి భారతదేశ జాతకం క్షుణ్ణంగా తెలుసు కనుక భారతదేశ గ్రహస్థితి ఎపుడెపుడు బాగాలేదో అపుడపుడు యవనరాజులచే దండెత్తింప చేసి వైదిక మత నిర్మూలనకు ప్రయత్నం చేయాలని వారి ప్రతిజ్ఞ.

[sarit11]

ఈ గుహలో ఇలాంటి కుటుంబం ఉందన్న విషయం ఎవరికీ తెలియదు. వెలియోనసు పథకము ప్రకారము యవన రాజులందరూ ఒక పరిషత్తుగా ఏర్పడ్డారు. దానికొక కార్యదర్శి వుంటాడు. వాడొక్కడే రహస్యముగా వెలియోనసు దగ్గరికి రాకపోకలు జరుపుతూ వుంటాడు.

అతను ఠింఠాకరాళుడు. వెలియోనసు కొడుకు పేరు మళ్ళీ వెలియోనసే. అలాగే ఠింఠాకరాళుని కొడుకు ఠింఠాకరాళుడే. చిన్న వెలియోనసు తండ్రి దగ్గర విద్య నేర్చుకుని వివాహవయసుకు వచ్చినపుడు అతని కోసం రహస్యంగా ఒక పిల్లను దొంగిలించి ఈ గుహకి చేర్చడం ఠింఠాకరాళుని కర్తవ్యాలలో ఒకటి. ఆ పిల్లని వివాహమాడి వెలియోనసు కొడుకును కంటాడు. ఇది ఇలా కొనసాగుతుంది.

అయితే ఇలా జరుగుతోందన్న రహస్యం ఠింఠాకరాళుడు ఎవరికీ తెలియనీయకూడదు. వెలియోనసు వుంటున్న పెద్ద గుహలోనుండి మరో నాలుగయిదు గుహలలోనికి త్రోవలు వున్నాయి. అతని గ్రంథములు చివరి గుహలో దాచబడి వుంటాయి. భార్యాపుత్రులూ అందులోనే వుంటారు. మొదటి గుహలో నుంచి మరోగుహ లోకి మార్గం ఉందన్న విషయమే ఎవరికీ తెలియదు.

ఈ వెలియోనసులందరూ జటాధారులు. తండ్రి చనిపోయి కొడుకు మరల వెలియోనసు అవుతుండగా, యవనరాజ్య పరిషత్తు నుండి ఎవరైనా వస్తే వారికి ఒక్క వెలియోనసే కనబడతాడు. ఇంతమంది వెలియోనసులు వున్నారని తెలియదు.

కనుక వెలియోనసు నిత్యజీవి. అతను వేయియేండ్ల నుండి బ్రతుకుతున్నాడు. అతను ఆహారాన్ని భుజించడు. నిదురపోడు. వానికి జరామరణాలు లేవు. అతనికి కాలజ్ఞానము జ్యోతిర్విద్యా ప్రభావం చేత కలగలేదు. అతను మహాయోగి. అతనికి ఆ జ్ఞానం సహజంగా వుంది. ఇలాంటి ప్రథ పుట్టించి యవనరాజ్య పరిషత్తును స్వాధీనం చేసుకోవడానికి ఠింఠాకరాళుడితో కలిసి ఏర్పాటు చేసుకున్నాడు వెలియోనసు.

ఎవరికి దర్శనం కావాలన్నా ఠింఠాకరాళుడే చేయిస్తాడు కాబట్టి రహస్యం బయటపడదు. ఇపుడు మళ్ళీ మొదటి కథకి వద్దాం.

పుష్యమిత్రుని మేనల్లుడు యవనులచే బంధింపబడినాడు కదా! అపుడు వారి నాయకుడైన ఠింఠాకరాళుడు మొదట అతడిని చంపమని ఆజ్ఞాపిస్తాడు. అయితే అతను తన జ్యోతిర్విద్య ప్రతిభతో ఠింఠాకరాళుడిని ఆశ్చర్యపరుస్తాడు. అతన్ని ఆకర్షించి చావు తప్పించుకుని అతని ఇంటిలోనే ఆశ్రయం సంపాదిస్తాడు. విశ్వాస పాత్రుడు అవుతాడు.

[sarit11]

ఠింఠాకరాళుడికి ఇద్దరు పిల్లలు. భార్య చనిపోయింది. ముసలి తల్లి వుంది. తను పెళ్ళాడాలనుకున్న ఒక యువతి మరొకరికి భార్య అయితే ఆమె భర్తపై అబద్ధపు నేరం చూపించి రాజాజ్ఞతో అతనిని చంపించి ఆమెను తన రెండవ భార్యగా చేసుకుంటాడు ఠింఠాకరాళుడు. ఆమె పేరు ఆయేషా. ఆమెను వదిలిపెట్టి వుండడం యిష్టం లేక వెలియోనసు దగ్గరికి వెళ్ళవలసి వచ్చినపుడు తన బదులుగా పుష్యమిత్రుని మేనల్లుడిని పంపుతాడు ఠింఠాకరాళుడు.

పుష్యమిత్రుని మేనల్లుడు పూర్తిగా యవనులలో కలిసిపోతాడు. యవనులలో కలిసిపోయాక అతని పేరు పుస్-మిరత్-ఫా-కినోజ్ అవుతుంది. కినోజ్ శబ్దాన్ని అపుడపుడూ ఖోంజి అని కూడా ఉచ్ఛరిస్తారు. అది పుష్యమిత్ర భాగినేయ అన్న శబ్దమునకు మార్పు. పుష్య శబ్దము “పుస్” అయినది. మిత్రభా “మిరత్ ఫా” అయింది. మిగిలిన అక్షరములు ఖోంజి అయ్యాయి.

అతను గొప్ప జ్యోతిర్విద్యావేత్త కనుక తన ప్రతిభతో మిగిలిన యవనరాజులని కూడా ఆకర్షిస్తాడు. అయేషాకీ అతనిపై ఆకర్షణ. అటు వెలియోనసు భార్యకీ ఆకర్షణ. ఠింఠాకరాళుని పిల్లలకీ, వెలియోనసు కొడుక్కీ కూడా అతనంటే యిష్టం.

అతడు ఇక్కడ ఠింఠాకరాళుని ఇంటిలో వున్నపుడు ఆ యింటిలో ఒక సభ్యుడిలా, అటు వెలియోనసు వుండే గుహకి వెళ్ళినపుడు వాళ్ళలో ఒకడిలా కలిసిపోతాడు. అందరికీ ప్రీతిపాత్రుడవుతాడు.

ఠింఠాకరాళుడు దాచిన వెలియోనసు రహస్యం బయటపడినపుడు ఒక యవన సేనాపతి ఠింఠాకరాళుని తల నరికేస్తాడు. ఠింఠాకరాళుని ఆస్తి, పదవి మిరత్ఫాఖోజ్ కి రావడం… ఆస్తితో పాటు ఠింఠాకరాళుని భార్య ఆయేషా కూడా ఇతని భార్య అవడం జరుగుతాయి. ఆమెకి కొన్ని మ్లేచ్ఛ మంత్రాలు తెలుసు. చాలా శక్తివంతమైన స్త్రీ. పదిమంది అన్నదమ్ములు. ఆమె మిరత్ఫాఖోజ్ ను పంచ యవన రాజ్యాలకు రాజును చేయాలనుకుంటుంది. చేస్తుంది! అది ఎలా జరుగుతుందన్నది ఒక ఉత్కంఠ భరితమైన కథ.

ఈ కథ అంతా నేరుగా చెప్పబడదు. మిరత్ఫాఖోజ్ పుష్యమిత్రునికి, నారాయణభట్టుకి, మరొకరిద్దరికి లేఖలు వ్రాస్తాడు. ఒక్కొక్కరికి వ్రాసిన లేఖలో కొంత కొంత కథ చెప్తాడు.

తన లేఖలలో మిరత్ఫాఖోజ్ తన జీవితానికి సంబంధించిన విషయాలే కాక ఇక్కడ బృహద్రధుడి రాజ్యంలో ఏం జరగబోతోందో కూడా తన జ్యోతిర్విద్యా ప్రభావంతో ముందే చెప్తాడు. అ కథ చూద్దాం.

బృహద్రధుడు వృద్ధుడు, స్త్రీలోలుడు. అతని పినతల్లి కుమారుడు సింహకేతనుడు, మేనత్త కుమారుడు శ్వేతాశ్వుండు. వాళ్ళిద్దరూ దుష్టులు. వాళ్ళు అన్ని రాజకార్యములలో జోక్యం చేసుకుంటూ వుంటారు. వాళ్ళ దౌర్జన్యం రాజ్యంలో బలిసిపోతూ వుంటుంది.

వీళ్ళని మించినవాడు శతానీకుడు. అతని చెల్లెలు కుముద్వతి. ఇరవై ఏండ్ల పిల్ల. ఆమెను నూరేండ్ల వయసున్న రాజు పెళ్ళాడి దివారాత్రాలు ఆమెతోనే వుంటూ వుంటాడు. శతానీకుడు, కుముద్వతి – వీరిద్దరి తల్లి ఒక కల్లు అమ్మే స్త్రీ. ఆమెని ఒక బ్రాహ్మణుడు పెళ్ళి చేసుకుంటాడు. సురాపాక విద్యలో అతను నిష్ణాతుడు. తల్లిదండ్రులు చాలా ధనం సంపాదిస్తారు కానీ శతానీకుడు వ్యర్దుడిగా తయారవుతాడు. బృహద్రధుడికి సంతానం లేదు. కనుక కుముద్వతి అతని భార్య అయితే ఆమె సంతానం కానీ, లేకపోతే శతానీకుడు కానీ రాజ్యానికి వారసులవుతారన్న ఊహతో కుముద్వతిని రాజు కంట పడేలా చేస్తాడు ఆమె తండ్రి. ఆమెని చూచినంతనే మోహించి రాజు పెళ్ళి చేసుకుంటాడు. రాజుకి పుష్యమిత్రుడంటే అభిమానం వుంటుంది. పుష్యమిత్రుడికీ రాజంటే అభిమానం వుంటుంది.

తన చేతిలో రాజు మరణిస్తాడనీ, తాను రాజవుతాడనీ – ఇది తన జాతకంలో ఉందనీ తెలుసుకున్న పుష్యమిత్రుడు మొదట నవ్వుకుంటాడు, అలా ఎలా జరుగుతుందని. కానీ కొన్ని చిత్రమైన సంఘటనల తర్వాత అదే జరుగుతుంది.

కుముద్వతికి కూడా కుట్రలో భాగం వుందని అనుకుంటారు మొదట దేశ ప్రజలంతా. పుష్యమిత్రుడు కూడా. కానీ ఆమె అమాయకురాలనీ, సౌశీల్యవతి అనీ, తననీ రాజుని రక్షించాలని ప్రయత్నిస్తోందనీ తెలుస్తుంది పుష్యమిత్రుడికి.

[sarit11]

రాజు, శతానీకుడు మరణించే సన్నివేశం చాలా ఆసక్తికరంగా వుంటుంది. ఆ తర్వాత ఆమె తన మనసులోని భావాలన్నీ చెప్పడం, తనని రాజ్యకాంక్షతో తన స్వంత తల్లిదండ్రులే ఎంత దారుణంగా హింసిస్తారో చూపడం – అదంతా అక్కడి జనులతో పాటు పాఠకుల హృదయాలనీ ద్రవింప చేస్తుంది.

ఇదంతా ఇలా జరుగుతుందని మిరత్ఫాఖోజ్ తిథి వివరాలతో సహా తన లేఖలలో ముందే చెప్తాడు. రాజుని చంపిన దోషం పోగొట్టుకోవడానికి పుష్యమిత్రుడు అశ్వమేథ యాగం చేయాలని సూచిస్తాడు. యాగం చేయించడానికి మేథావిభట్టు అనే కాశ్మీర దేశ పండితుడిని తానే పంపుతాడు.

అశ్వంతో పాటు పుష్యమిత్రుడి కుమారుడు అగ్నిమిత్రుని పంపమని చెప్తాడు. అగ్నిమిత్రునిది చాలా గొప్ప జాతకమనీ, ఉదయన మహారాజు జాతకం అంత గొప్పగా ఉందనీ, సంస్కృత సాహిత్యంలో అతని పేరు శాశ్వతంగా నిలిచిపోయే యోగం ఉందనీ చెప్తాడు పుష్యమిత్రునికి వ్రాసిన లేఖలో మిర్తఫా.
అన్నిటికన్నా ముఖ్యమైన దేమిటంటే అశ్వమేథయాగంలో నవల మొదట్లో చనిపోయిన గుర్రానికి కవల గుర్రమైన రెండవ గుర్రం వాడబడుతుంది.

ఆ అశ్వం యవనరాజ్యంలో ప్రవేశించడం, ఎవరైతే మొదటి గుర్రాన్ని చంపారో వాళ్ళందరినీ ఈ రెండవ అశ్వం ద్వారా చంపించి మిర్తఫా ప్రతీకారం తీర్చడం జరుగుతుంది.

మిర్తఫా పుష్యమిత్రునికి వ్రాసే ఒక లేఖతోనే నవల పూర్తవుతుంది. ఆ లేఖకీ, నవలకీ కూడా చివరి వాక్యాలు ఇలా ఉంటాయి. “…నా జీవుని భవిష్యత్తు నాకు తెలియదు. అచ్చముగ నేననుకొనుట లేదు కాని, మహారాజా! నాలో నొక విచిత్రమయిన కదలిక కల్గుచున్నది. ఏదో మార్పు కలుగుచున్నట్లున్నది. నన్నింతటితో భగవంతుడు వదిలిపెట్టినట్లు తోచుట లేదు. వెలియోనసుల జీవులు వచ్చి నన్నావహించినట్లున్నది. నేను మరల వారు చేసిన పనిని చేయవలసినయట్లు భగవంతుని యభిప్రాయమేమో! ఆ పని ఏమైనను అది తెలిసి చేసెడి వైదిక ద్వేషము, తెలిసి సాధింప బూనెడు పురాణవైరము….”

ఈ నవలలో ఆసక్తికరంగానూ, ఆలోచనాత్మకంగానూ అనిపించిన విషయాలు చాలా వున్నాయి. మేథావిభట్టు, నారాయణభట్టు అనే యిద్దరు పండితుల చేత రచయిత సంభాషణల రూపంలో చాలా విషయాలు చెప్పిస్తారు.

భారతదేశం లోని శాస్త్రములలో కొన్ని ఈశ్వరుని అంగీకరించవని, వానిలో ప్రధానములయినవి సాంఖ్యము, న్యాయము. జ్యోతిశ్శాస్త్రము అని చెప్తూ వాటిని వివరిస్తారు. సాంఖ్యము ప్రధానముగా నిరీశ్వరమయినది. న్యాయము పదార్ధ ప్రతిపాదకమయి పరమేశ్వరుని బహిష్కరించినది. జ్యోతిశ్శాస్త్రము గ్రహచారవశమయి ఈశ్వరుని గాదన్నది. ఈ మూడు శాస్త్రములయందు నిష్ణాతులైన వారిలో నాస్తికులు బయలుదేరుట చేత, వారును వారి యనుయాయులును వేదధర్మ వ్యతిరేకులగుట చేత, వారిని క్షత్రియ రాజులు బహిష్కరిస్తూ వచ్చారు.

మరొక చోట అసలు శాస్త్రం అంటే ఏమిటో చాలా గొప్పగా చెప్తారు. “శాస్త్రమనగా విశేష పరిజ్ఞానముతో గూడిన లౌకికమే. లౌకిక మన్నచో నేమియో తెలియని మూఢులు శాస్త్రజ్ఞానమును నిందింతురు. శాస్త్రము లెచట నుండి వచ్చినవి? ప్రధానముగా లోకమునుండి వచ్చినవి. అలౌకిక పరిజ్ఞానము లౌకిక జ్ఞానముతో సంబంధింప జేయుటయే శాస్త్రము….. ఆలోచన గాఢముగ నయిన కొలది శాస్త్ర మగుచున్నది. స్థూలముగా నయినకొలది లోకమగు చున్నది. లోకము స్థూల సూక్ష్మాంశల చేత విభక్తమయి యున్నది. సూక్ష్మమయినది లోకము కాకపోలేదు. జడులు (ఆలోచన లేని వారు) స్థూల విషయ నిమగ్న బద్ధులగుట చేత శాస్త్రము వారియందవహేళనము నందుచున్నది.”

[sarit11]

ఎప్పటికీ గుర్తుపెట్టుకోదగిన వాక్యం ఒకటుంది. – “శాస్త్రజ్ఞానము లోకమునకు బాహిరమైనది కాదు. లోకజ్ఞానములోని మేలిమియే శాస్త్ర జ్ఞానము.”

అద్భుతమనిపించే ఒక వివరణా వుంది. – “వాని కీర్తి దశదిశల యందు వ్యాపించినది యన్న వాక్యమున కర్ధమేమి? ఏ యూరు పోయినను వానిని గూర్చి ప్రశంసించు మానవులున్నారనియే యర్ధమా? కీర్తి యను యొక పదార్థము గగనము నందు వ్యాపించి యున్నదని అర్ధమా? వాడు మర్యాద కలవాడనగా మర్యాదాలక్షణము ప్రదర్శించు నవసరము వచ్చినపుడు వాడట్లు ప్రవర్తించునని అర్ధము. ప్రవర్తించిన సమయమునందు సరే. తదితర సమయముల, మరియొక గుణము వలె దానికొక స్థితియున్నట్లు లోకము భాషించుచున్నది. ఈ భాషణము యొక్క అర్ధము పూర్వమందతడు ప్రవర్తించిన ప్రవర్తన యొక్క స్మరణ మని చెప్పుటయునా? లేనిచో నా మర్యాద యన్న గుణమొకటి యున్నదని చెప్పవలయునా? స్మరణ మని మాత్రమే చెప్పుదము. స్మరణ మనగా నేమి? ఒకప్పుడొక పని జరిగినది. అనంతర కాలమున, జరిగినపని జరిగినప్పుడు చూచిన వాడు దానిని స్మరించును. ఈ నడిమి కాలమునందు దత్కార్య మెట్లున్నది? వాని మనస్సు నందున్నదా? కాలమునందున్నదా? వాయువు నందున్నదా? ఆ స్మరణ ఎట్లు జరుగుచున్నది? మనస్సున కట్టి శక్తి యున్నదందము. ఆ శక్తిని గురించియే యిప్పుడు విచారించుచున్నది. ఆ శక్తియే కాలమునం దిమిడియున్నది. గగనమునం దిమిడియున్నది. అన్నాదులయందిమిడియున్నది. వాడన్నము తినుచుండిన గదా వాడు బ్రదికియుండుటయు, వాని మనస్సున కా శక్తి యుండుటయు. అందుచేత అన్నాదుల యందు గూడ నీ శక్తి లేదనుటకు వీలు లేదు. గగనము నందు లేదనుటకు వీలు లేదు. కాలమునందు లేదనుటకు వీలు లేదు. అనగా నేమగుచున్నది? ఆ మర్యాద యన్న గుణమునకు స్వతంత్ర మయిన స్థితి యున్నదని చెప్పవలసి వచ్చును. ఆ స్థితి ఎచ్చట నున్నది? ఆకాశమునందు దిక్కులయందు గాలమునందు అన్నాదులయందు నున్నది. మరియాద అన్న గుణమునకు, కీర్తి యన్న భావమునకు ఇట్టి స్థితి నిరూపింప బడుచుండగా, పాప పుణ్యములకు కర్మఫలితములకు పరమేశ్వర భావమునకు పరలోకములకు స్థితి లేదా? ఆలోచనా శక్తి యని యొకటున్నచో నన్నియు నున్నవి. అది లేనిచో నేమియు లేదు. ఇది యెంత యైన విచారణీయమైన విషయము. మానవుడు విచారించుట కొరకు జన్మించినాడు. ఆలోచనా హీనుని యందు మానవత్వము లేదు. ..”

****

[sarit11]

నాగసేనుడు – కవిసమ్రాట్ శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ

వ్యాసకర్త: టి. శ్రీవల్లీరాధిక

********
‘నాగసేనుడు’ పురాణవైర గ్రంథమాలలోని తొమ్మిదవ నవల.
ఎప్పుడూ కథ ముందు చెప్పి, ఆ తర్వాత పుస్తకంలో నన్ను ఆకర్షించిన విషయాలేమిటో చెప్తున్నాను కదా! ఈ సారి కొంచెం మార్పు కోసం మొదట ఈ పుస్తకంలో నన్ను ఆకట్టుకున్న విషయాలు చెప్తాను. ఈ నవలలో కథ పెద్దగా లేదు కానీ మనుషుల ఆలోచనలు, ప్రవర్తనలు, బలహీనతలు,శక్తియుక్తులు, రాగద్వేషాలు – వీటికి సంబంధించిన కొన్ని సూక్ష్మమైన విషయాలని రచయిత చక్కగా వివరించారు. ప్రధాన పాత్రలైన ముగ్గురు అన్న దమ్ములవే మూడు విభిన్న వ్యక్త్విత్వాలు. అవి కాక ఇతర చిన్నా, పెద్దా పాత్రల ఆధారంగా కూడా కొన్ని చక్కటి విశ్లేషణలు చేశారు. ఒకటి రెండు మాత్రం ఇక్కడ వివరిస్తాను.
చాలామందికి MBTI-(Myers–Briggs Type Indicator )గురించి తెలిసే వుంటుంది. దాని ప్రకారం మనుషులని వారి మానసికమైన ప్రాధాన్యాల ఆధారంగా 16 రకాలుగా విభజించవచ్చు. ఉదాహరణకి అంతర్ముఖత్వం, బహిర్ముఖత్వం అనే రెండు లక్షణాలు. అందరూ కొన్ని సమయాలలో అంతర్ముఖంగా, మరి కొన్ని సమయాలలో బహిర్ముఖంగా ఉన్నప్పటికీ (అలా ఉండగలిగే సామర్ధ్యమూ, ఉండవలసిన అవసరమూ అందరికీ ఉన్నప్పటికీ) ప్రతి ఒక్కరిలోనూ ఏదో ఒక లక్షణం మరొక దానికంటే ఎక్కువగా వుంటుంది. అంటే ఒకరకంగా వుండడం మరొక రకంగా వుండడం కంటే వారికి ఎక్కువ సౌకర్యంగా అనిపిస్తుంది. కొందరిలో ఆ తేడా మరీ స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
ఒక విషయాన్ని అర్థం చేసుకోవడం, నేర్చుకోవడం, తోటి మనుషులతో దానిని పంచుకోవడం మొదలైన పనులని ఈ రెండు రకాల మనుషులలో ఎవరు ఎలా చేస్తారో తెలుసుకోవడం ఆసక్తికరంగా వుంటుంది. అది తెలిస్తే ఒక్కొక్కసారి మనకి విడ్డూరంగా అనిపించే అవతలి వారి ప్రవర్తనని అసహనం లేకుండా అర్థం చేసుకోగలుగుతాము.

[sarit11]

ఇంతకీ ఇదంతా ఎందుకు చెప్తున్నానంటే నేను పదేళ్ళ క్రితం మేనేజ్మెంట్ ట్రెయినింగ్ లో నేర్చుకుని, తోటి మనుషులని గమనించడానికీ, అర్థం చేసుకోవడానికీ ఉపయోగించుకున్న ఈ విషయాన్ని గురించి విశ్వనాథ ఈ పుస్తకంలో వ్రాశారు కనుక. అది గమనించి నిజంగా ఆశ్చర్యపోయాను నేను.

“కొందరు సర్వమైన భావనయు సర్వమైన యూహయు తమలోనే చేసికొందురు. కొందరి యూహ విషయములు పరులతో చెప్పుచున్నపుడు సాగుచుండును. వారు మాటాడుటయే తర్కము చేసినట్లుండును. ఆ తర్క సోపాన పరంపర మీద కొత్త యూహలు స్పురించుచుండును.”
ఇది మనుషులలో ఒక ప్రధానమైన తేడా. శౌరి అనేపాత్ర గురించి చెప్తూ ఈ వ్యాఖ్యలు చేస్తారు విశ్వనాథ ఈ నవలలో.

మరొక చోట పండితుడైన వాడి అహంకారం ఎలా ఉంటుందో, దాని లక్షణాలేమిటో చెప్పే ఈ వాక్యాలు కూడా నాకు నచ్చాయి.
“మానవునిలో నహంకారము ప్రధానముగా నుండును. పండితులయందు అపండితులయందు ఈ అహంకారము భాసించుచునే యుండును. అహంకారమే మనుజుని బ్రతుకునట్లు చేయుచున్నది. అహంకారము లేనివాడు మూల కూర్చుండును. వానికి లోకముతో పనిలేదు. పండితునియందీ అహంకారము చాల చచ్చిపోవును. సామాన్య జీవితమునందు వాని యహంకారము తక్కువ. ఈ అహంకారము గూడు కట్టి వానియందు విద్యావిషయమున నది పదింతలుగా నుండును. అందుచేతనే అది యందరకు గన్పించును. వాడహంకారి యనిపించును. విద్యాహంకార మొక వైలక్షణ్యము గలది. దానికి లోకముతో పనిలేదు. ఆ యహంకారమంతయు నా పండితుడు తన నేర్చిన విద్య యందలి రహస్యమును భాసింపచేయుటకు, ఆ రహస్యమును ప్రతారించుటకు బ్రయత్నము చేయును. ఇతరుల యందు వెలయించుటకును వెలికివచ్చును. ఆ పండితుడు తన విద్యాహంకారమును పురస్కరించుకొని పరుల కపకారము చేయడు. పరుల కడుపుల మీద కొట్టడు. ద్వేషములను పెంచికొనడు. ఇతరుని ప్రతిష్ట భంగ పరచుటకు ప్రయత్నించడు. విద్యకు వెలి అయిన సర్వ విషయములయందు తన విద్యాశత్రువుతో కూడ స్నేహమునే పాటించును. వలసినచో తనకు చేతనైనచో వాని కుపకారము గూడ చేయును. ఇది పండితుడైనవాని యహంకార లక్షణము.”

అలాగే అపండితుడైన వాడి అహంకారం గురించి కూడా చెప్తారు. అపండితుడైన వాడు వాదించలేడు. వాడి విమర్శ అంతా పరోక్షమే. పండితుడు విద్యాసంబంధమైన అహంకారం చూపిస్తే ‘వాడికంత అహంకారమెందుకు?’ అంటాడు అపండితుడు. పండితుడితో విరోధము పెట్టుకుంటాడు. ఆ విరోధము, కోపము – అవి కూడా అహంకారం నుండే పుట్టాయి కదా! ఆ విషయం గమనించుకోడు. ‘పండితుడి అహంకారం విద్యాసంబంధి. వీని యహంకారము యత్సంబంధి? వట్టి అహంకార సంబంధి కదా!’ అది ఆలోచించుకోడు. పైగా ‘నేనెలాగైనా పామరుడినే, నాకహంకారం ఉండవచ్చు. కానీ వాడు పండితుడు కదా! వాడికి అహంకారమెందుకు?’ అంటాడట.

ఇలాంటి ఎన్నో విశ్లేషణలు, పరిశీలనలు రచయిత వ్యాఖ్యలుగానే కాక కథలోనూ, సంఘటనలలోను, సంభాషణలలోను ఇమిడిపోయి కూడా మనకి కనబడతాయి ఈ నవలలో. ఇక అసలు ఈ పుస్తకంలో రాయబడిన కథ ఏమిటో చూద్దాం. దానికంటె ముందు ఈ నవల పీఠిక లో రచయిత వివరించిన కొన్ని విషయాలు చెప్పుకుందాం.

“భారత యుద్ధమైన తర్వాత ఈ నవలలోని కథాభాగం జరిగేనాటికి 2700 సంవత్సరాలు గడిచాయి. ఆ లెక్క ఈ నవలలో చూపించబడినది. అప్పటికి మగధదేశంలో అంధ్ర రాజులలో 24 వ వాడయిన శివస్కంధ వర్మ (అంటే గౌతమీ పుత్ర శ్రీ శాతకర్ణికి తండ్రి) రాజ్యం చేస్తున్నాడు.

[sarit11]

ఈ నవలలో చెప్పబడిన నాగసేనుడు ‘మిళిందపన్హా’ అనే గ్రంథాన్ని రచించాడు. మిళిందపన్హా అనేది గొప్ప బౌద్ధమత వేదాంత గ్రంథం. దానిని వ్రాసిన నాగసేనుడు శోణోత్తరుడనే బ్రాహ్మణుని కుమారుడు.

వాళ్ళది హిమవత్పర్వత ప్రాంతంలోని “కుజంగాల” గ్రామం. ఇది చరిత్ర విషయం.

అయితే నాగసేనుడు బ్రాహ్మణుడని తెలుసు, అతను మహా బౌద్ధ మత గ్రంథాన్ని వ్రాశాడని తెలుసు, కానీ తక్కిన విషయాలేమీ తెలియవు. అవి, అంటే అతడు బౌద్ధుడెట్లా అయ్యాడు, ఆ గ్రంథమెందుకు వ్రాశాడు మొదలైన విషయాలు కల్పించబడి వ్రాయబడిన నవల ఇది.” అని చెప్పారు రచయిత పీఠికలో.

ఇక కథ లోకి వెళ్తే… శోణోత్తరుడు వేదపండితుడు. ఆయనకి ముగ్గురు కొడుకులు. వారు నివసించేది గిరివ్రజపురం లోని ఒక గ్రామం. అది మగధని శివస్కంద వర్మ పరిపాలిస్తున్న కాలం. శివస్కంద వర్మ భార్య గౌతమి. ఆయన పుత్రుడు శ్రీశాతకర్ణి. శోణోత్తరుడు నివసించే గ్రామంలో అందరూ బౌద్ధులు. శోణోత్తరుడు తర్క వ్యాకరణాలలో నిష్ణాతుడు. ఆయన తన కుమారులు ముగ్గురికీ తనకు వచ్చిన విద్య అంతా నేర్పాడు. వారు ధూర్జటి, నాగసేనుడు, శౌరి.

ధూర్జటికి వివాహమయింది. సంతానముంది. ఆయనకి ఉన్నంతలో సంసారాన్ని నడుపుకుపోయే ఆలోచనే కానీ పాండిత్యాన్ని ప్రదర్శించి పేరు తెచ్చుకోవాలన్న తపన కానీ ఇంకా పైకి ఎదగాలన్న తాపత్రయం కానీ లేవు.

నాగసేనుడికి పాండిత్యాన్ని ప్రదర్శించడం, చర్చలలో పాల్గొనడం, విజయాలు సాధించడం వంటి వాటి పట్ల ఆసక్తి వుంది. పండితుని అహంకారం గురించి ఇంతకు మునుపు వివరించిన విషయాలు నాగసేనుడి గురించి చెప్పే సందర్భంలోనే చెప్తారు రచయిత. అయితే అతనికి విద్యాసంబంధమైన అహంకారమే వుంటుంది కానీ విద్యకు సంబంధం లేని సామాన్య విషయాలలో అహంకారం వుండదు.

శౌరి అలా కాదు. అతనికి పాండిత్యం విషయం లోనే కాక సామాన్య విషయాలలోనూ అహంకారం వుంది. నాగసేనుడు సభలలో పాల్గొని విజయాలు సాధించి శాలువలు, సత్కారాలు అందుకుని రావడం పట్ల కొంత అసూయ, ఆ ధనాన్నంతా పెద్దన్నగారికి మాత్రమే యివ్వడం పట్ల అసంతృప్తీ వుంటాయి. కొన్ని దుర్వ్యసనాలు, దుస్సాంగత్యాలు వుంటాయి. అంతేకాదు బ్రాహ్మణుడే అయినప్పటికీ కర్రసాము, కత్తిసాము వంటి వాటిలో ఆసక్తీ, ప్రవేశమూ వుంటాయి.
నాగసేనుడు వివాహం పట్ల విముఖుడు అవడం వలన అతనికన్నా చిన్నవాడైన శౌరికీ వివాహం కాదు. తానూ అన్నగారంతటి పాండిత్యం వున్నవాడినేనన్న అహంకారమూ, అయినా ఆయనకు వస్తున్నంత గౌరవం తనకు రావడం లేదన్న అక్కసూ వున్న శౌరి ఒకానొక సందర్భంలో ఒక ధనవంతుడి దర్శనానికి వెళ్ళేందుకు అవసరమైన మంచి దుస్తులూ, శాలువ వంటి వాటి కోసం తమ యింటికే దొంగలతో కన్నం వేయించి నాగసేనుని పెట్టెను దొంగిలింప చేస్తాడు.

ఆ సమయంలో నాగసేనుడు ఊర్లో ఉండడు. ఊరునుంచి వచ్చిన నాగసేనుడు తమ్ముడి దుర్మార్గాన్ని గ్రహించినా గ్రహించనట్లే వుండిపోతాడు. అంతేకాదు, దొంగలెవరో కనిపెట్టి వాళ్ళ నుంచి తన సొమ్మునూ స్వాధీనం చేసుకుంటాడు. దొంగతనానికి తానే పురమాయించినా వారు తనని మోసం చేసి సొమ్మంతా కాజేయడంతో ఏమీ చేయలేక తేలు కుట్టిన దొంగలా వుండిపోయిన శౌరి అన్నగారి ప్రతిభకి ఆశ్చర్యపోతాడు.

[sarit11]

నాగసేనుడు పురాణాలను ఖండిస్తున్న బౌద్ధులను గెలవాలంటే ఆ విషయాలను మరింత బాగా అధ్యయనం చేయాలనుకుంటాడు. ఈ నవలా కాలం నాటికి ఒక వంద సంవత్సరాలకు ముందు శంకర భగవత్పాదులు సర్వ భారత దేశ పర్యటన చేసి అద్వైత మతాన్ని స్థాపించారు. అయితే ఆయన మగధలో ప్రవేశించలేదు. అందుకే వారణాసి వంటి ప్రాంతాలలో వైదిక మతము మగధలో ఉన్నంత బలహీనంగా లేదు. ఈ విషయాలన్నీ తండ్రితో చర్చిస్తాడు. అంతకు ముందే తాను కాలంజర మనే గ్రామంలో చంద్రశేఖర కులోపాధ్యాయుడన్న పండితుని దగ్గర ఒక తర్క శాస్త్ర గ్రంథాన్ని చదివాననీ, దాని సాయంతో విశాలా నగరంలోని బౌద్ధ పండితులని గెలిచాననీ చెప్తాడు. అధ్యయనం కోసం ఇల్లు వదిలి పెడుతున్న నాగసేనుడికి కాలంజరి గ్రామంలోనే వున్న మరో పండితుడు నందన భట్టోపాధ్యాయుడిని కలుసుకుని ఖగోళ, జ్యోతిశ్శాస్త్రాలను అధ్యయనం చేయమని సలహా యిస్తాడు శోణోత్తరుడు.

అలా నాగసేనుడు ఇల్లు వదిలాక శౌరి దశ తిరుగుతుంది. మొదట అతను కొంత ప్రయత్నం చేస్తాడు. తమ గ్రామంలో వుండే శివనాగుడు అనే బౌద్ధ మతాభిమాని అయిన ధనవంతుడి సహాయంతో ఎదగాలని అనుకుంటాడు. శివనాగుడికి నిజానికి ఈ బ్రాహ్మణ కుటుంబం మీద అభిమానమేమీ వుండదు. వెనుక నుంచి వారిని దెబ్బతీసే ప్రయత్నం చేస్తూనే ఆ కుటుంబంలో కొంత భ్రష్టుడైన శౌరితో మంచిగా వున్నట్లు నటిస్తాడు. శౌరి కూడా ఆ విషయాన్ని కొంత గ్రహించకపోడు. శివనాగుడికి అజీవకుడు అనే రాజ్యాధికారితో స్నేహం వుంటుంది. అతనిని పరిచయం చేస్తే ఉద్యోగం సంపాదించుకుంటానని శౌరి కోరడంతో అజీవకుడు వచ్చినపుడు శౌరికి కబురు చేస్తాడు శివనాగుడు. కానీ అజీవకుడితో శౌరి గురించి చెడుగా చెప్పి అతనికి సహాయం అందకుండా చూడాలనే ఉద్దేశ్యంతోనే ఉంటాడు.

అయితే అజీవకుడు శౌరిని చూస్తూనే ఒక ఆలోచన చేయడం, అతన్ని తనతో పాటూ తీసుకువెళ్ళి ఉద్యోగం ఇవ్వడం, తన కూతురు గౌతమిని యిచ్చి వివాహం చేయడం – యివన్నీ జరుగుతాయి, శివనాగుడికి అడ్డుకునే అవకాశమే దొరకనంత వేగంగా.

అజీవకుడు బౌద్ధుడిగా మారిన బ్రాహ్మణుడు. అతనికి అల్లుడయిన శౌరికి తన ఉద్యోగానికి మించిన అధికారాన్ని చూపే అవకాశం వుంటుంది. తనతో మంచిగా వున్నట్లు నటిస్తూనే శివనాగుడు తమ కుటుంబం పట్ల కుట్ర చేశాడనీ గ్రామంలోని తమ యింటిని తప్పుడు సాక్ష్యాలతో మల్లయ్య అనే వాడికి కట్టబెట్టాలనుకున్నాడనీ గ్రహించిన శౌరి అతని దుర్మార్గాలన్నీ వెలికి తీసి శిక్ష వేయించే ప్రయత్నం చేస్తాడు. దానితో కక్ష పెంచుకున్న శివనాగుడు చుట్టుప్రక్కల గ్రామాలలోని సంపన్నుల సహకారంతో చిన్న రహస్య సైన్యాన్ని తయారు చేసి విప్లవం తెచ్చే ప్రయత్నం చేస్తాడు.

ఆ రహస్యాన్నీ కనిపెట్టిన శౌరి చాకచక్యంగా ఆ విప్లవాన్నీ అణచివేస్తాడు. దానితో విషయాధిపతి, సేనాధిపతి అనే రెండు పదవులు వెంటనే వరిస్తాయి. ఆపైన రెండేళ్ళకి రాష్ట్రాధిపతీ అవుతాడు. అయితే శౌరికి అది చాలదు. ఆ తర్వాత మహాసేనాధిపతి అవాలన్న కోరిక పుడుతుంది. మహాసేనాధిపతి పదవి బౌద్ధులు కాని వారికి యివ్వరు. అజీవకుని అల్లుడయ్యాక శౌరి తాను దాదాపుగా బౌద్ధుడే అయ్యాడు. కానీ గ్రామంలో వున్న తన కుటుంబం!

శౌరి తన కుటుంబాన్ని కూడా బౌద్ధులని చేసేందుకు ప్రయత్నించడం, అందుకు ఒకప్పటి శత్రువు అయిన శివనాగుడి సహాయాన్నే కోరడం, అతను గ్రామంలోని శౌరి కుటుంబాన్ని బెదిరించి, భయపెట్టే సందర్భంలో శౌరి తల్లి మరణించడం – ఇదంతా ఒక కథ.

తల్లి కర్మకాండల సందర్భంలో అన్నదమ్ములు ముగ్గురూ కలుసుకుంటారు. కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత కలుసుకున్న నాగసేనుడు, శౌరి – ఇద్దరూ కర్మ చేసిన పది రోజులూ ఏమీ మాట్లాడుకోరు. కానీ శౌరి తిరిగి బయల్దేరుతున్నపుడు నాగసేనుడు ఒక ప్రస్తావన చేస్తాడు.

[sarit11]

ఆ కుటుంబం బౌద్ధులుగా మారినా మారకున్నా దానివలన బౌద్ధానికి వచ్చే ప్రయోజనమేమీ లేదనీ, ఊరూరూ తిరిగి బౌద్ధ పండితుల వాదనలన్నీ ఖండిస్తున్న తనలాంటి వాడు మారితే దానికేమైనా విలువ వుంటుందనీ, మహారాణితో చెప్పి శౌరి అలాంటి చర్చ ఏర్పాటు చేస్తే అక్కడ వాదించేందుకు తాను సిద్ధమనీ చెప్తాడు. ఓడిపోతే తాను బౌద్ధమతం స్వీకరిస్తాడు. ఒకవేళ తాను గెలిస్తే కుటుంబం ప్రసక్తి లేకుండా శౌరికి మహాసేనాధిపతి పదవి యివ్వాలి. అదీ నియమం.
శౌరి తిరిగి వచ్చి అందుకు తగ్గ ప్రయత్నాలు మొదలు పెడతాడు. అపుడు వచ్చే కొన్ని అడ్డంకులు, వాటిని అధిగమించేందుకు శౌరి వేసే పథకాలు, అదే సమయంలో అతని ఇంట్లో కబంధుడు అనే వికృత స్వరూపుడు ప్రవేశించడం – ఇదంతా మరో కథ.

ఆ కబంధుడు, అతని వాలకం, అతని మాయలూ, మహిమలూ, అతని ఖడ్గ విద్యా ప్రావీణ్యం, శౌరికి అతను ఖడ్గవిద్యలోని మెళకువలు నేర్పడం.. ఈ వర్ణనలతో అతను జయద్రథుడని (పురాణ వైర గ్రంథమాలలోని మొదటి నవల నుండీ వున్న పాత్ర) మనకు తెలిసిపోతుంది. అతను శౌరికి సహాయం చేయడంలోని ఆంతర్యమూ అర్థమవుతుంది.

కానీ చర్చకు వచ్చిన నాగసేనుడు- అతన్ని ప్రేరేపించిన శక్తి ఏమిటి? చివరకు చర్చతో నిమిత్తమే లేకుండా అతను ఓటమిని ఒప్పుకుని ఉపనిషద్వేదాంతమును బౌద్ధమత పరమార్ధంగా నిరూపిస్తూ “మిలిందపన్హా” అనే గ్రంథం వ్రాయాలనుకోవడానికి కారణమేమిటి? – ఈ ప్రశ్నలకి సమాధానం ముగింపులో తళుక్కుమనే చిన్న మెలిక.
*****

[sarit11]

హెలీనా – కవిసమ్రాట్ శ్రీ విశ్వనాథ సత్యనారాయణ

వ్యాసకర్త: టి. శ్రీవల్లీరాధిక

********
‘హెలీనా’ పురాణవైర గ్రంథమాలలోని పదవ నవల.

ఈ నవల లోని కథానాయిక హెలీనా. ఆమె తండ్రి మధ్య ఆసియాలోని కొన్ని ప్రాంతాలకు రాజు. పూర్వం అతడు ఒక మహావీరుని సేనా నాయకులలో ఒకడు. అంటే ప్రసిద్ధ సేనానాయకులలో ఒకడు కాదు. మామూలు సేనానాయకుడే. ఆ మహావీరుడు తన ముప్పది మూడవ యేటనే చనిపోయాడు. అతడు గ్రీసు దేశస్థుడు. ఎన్నో దేశాలని గెలిచాడు. హెలీనా తండ్రి కూడా గ్రీసు దేశస్థుడే. ఆ మహావీరుడు చనిపోయిన తరువాత, అతడు గెలిచిన రాజ్యాలన్నీ ఛిన్నాభిన్నములైపోయాయి. గ్రీసు దేశం యొక్క ప్రశస్తి పోయింది. హెలీనా తండ్రి మధ్య ఆసియాలోని కొన్ని భాగాలకి రాజయ్యాడు.
ఈ పరిచయం చదవగానే అర్థమయింది కదా, ఆ మహావీరుడి పేరు అలెగ్జాండర్. అతని సేనానాయకుడు, హెలీనా తండ్రి అయిన వాడి పేరు సెల్యూకస్.
ఈ సెల్యూకస్ “ఒరాన్ టీజ్” నది మీద “ఆంటియోషియా” అనే నగరాన్ని నిర్మించాడు. ఆ నగరంలోని మాహారాజ సౌధంలో వుంటుంది హెలీనా. ఆమెకి భారతదేశం మీద చాలా ఆసక్తి. భారతదేశం గురించిన విషయాలు తెలుసుకోవాలని, సంస్కృతం నేర్చుకుని ఆ భాషలో వ్రాయబడిన మహాగ్రంథాలు చదవాలని కోరిక. తండ్రి అనుమతి తీసుకుని పినాకి అనే భారతీయుడిని సంస్కృతం నేర్పేందుకు ఏర్పాటు చేసుకుంటుంది. పినాకి భార్య పేరు రోహిణి.

[sarit11]

పినాకి కుటుంబం ఆ ప్రాంతాలకు వచ్చి నాలుగయిదేళ్ళయింది. ఒక వర్తకుల గుంపుతో పాటు వచ్చారు వాళ్ళు. ఆరోజుల్లో వర్తకులు గుంపులుగా ప్రయాణించి, పరిమళ ద్రవ్యాలు, రత్నాలు, మణులు, సన్నని దువ్వలువలు మొదలైన వాటిని తీసుకు వెళ్ళి, పారశీక దేశంలో, అస్సీరియా దేశంలో, అరబ్బుల దేశంలో, ఈజిప్టు దేశంలో, మధ్యధరా సముద్రం చుట్టూ వెలసిన ప్రధాన నగరాల్లో, గ్రీసు మహానగరములలో, రోమ్ రాజ్యం లోని మహానగరాలలో అమ్ముతూ వుండేవారు.

అప్పుడు పరదేశాలకు వెళ్ళే భారతీయ పండితులు ఎక్కువ మంది వుండేవారు కాదు కాని ఎవరో పినాకి వంటి ఒకరిద్దరు మాత్రం ధనం మీద ఆశతోనో, భారతీయ విజ్ఞానాన్ని పరదేశాలలో వ్యాపింప చేయాలనే వ్యర్థమైన అహంకార భావంతోనో అలా వెళ్ళి అక్కడ నివాసం ఏర్పరచుకుంటూ వుండేవారు. విదేశాలకు వెళ్ళి నివసించడం చాలా సాధారణమై పోయిన ఈ రోజుల్లో కూడా ఒక కుటుంబం కొత్తగా పరదేశానికి వెళ్ళి నివసించాలనుకున్నప్పటి అనుభవాలు, అందుకోసం వారు చేసుకునే ఏర్పాట్లు ఆసక్తికరంగా వుంటాయి కదా, అలాంటిది ఇది క్రీ.పూ. మూడు వందల పన్నెండు నాటి కథ. అప్పుడు వాళ్ళు అక్కడికి వెళ్ళి వుండడం, పసుపు, కుంకం, కాటుక, తిరుగమోత గింజలు వంటి బోలెడు సామాను మోసుకెళ్ళవలసి రావడం ఇలాంటివన్నీ చదవడం మరింత ఆసక్తికరంగా వుంటుంది.

సరే, పినాకి హెలీనాకు సంస్కృత పాఠాలు చెప్తూ ఉంటాడు. రోహిణి కూడా అపుడపుడూ ఆమె దగ్గరకు వచ్చి కూర్చుని భారతదేశాన్ని గురించిన కబుర్లు చెప్తూ వుంటుంది. అప్పటికి కాళిదాసు పుట్టలేదు. మాఘ, భారవులు పుట్టలేదు. సంస్కృతం నేర్చుకునేవారికి రామాయణమే మొదటి పాఠ్యగ్రంథం. ఆ రామాయణ కథ చెప్తుంటే హెలీనా ఆసక్తిగానే వింటుంది కానీ ఆమెకి అందులో బోలెడు సందేహాలు. ఆ రాజసౌధంలో వెలియోనస్ అని పిలువబడే రాజోద్యోగి ఒకడు వుంటాడు. అతను అక్కడి పరిచారకులపై పర్యవేక్షకుడు. అరవై ఏళ్ళ వాడు. ఎన్నో దేశాలు చూసినవాడు. అలెగ్జాండర్ తో పాటు యౌన దేశం దాకా వెళ్ళి వచ్చిన వాడు. అక్కడినుంచి వెనక్కి వచ్చేసినా, భారతదేశం కూడా వెళ్ళాననీ, అక్కడి విషయాలన్నీ తనకు తెలుసుననీ చెప్పుకుంటూ ఉంటాడు.
వాడికి హెలీనా పినాకి దగ్గర సంస్కృతం నేర్చుకోవడం యిష్టం వుండదు. కోతి సముద్రాన్ని దాటడం ఏమిటి? దాని తోకకి మంట పెడితే దానికేమీ కాకపోవడం ఏమిటి? కోతిని దేవుడంటూ పూజ చేయడం ఏమిటి? – ఇలాంటి ప్రశ్నలు వేస్తుంటాడు.

ఇక వీళ్ళ మధ్యలోకి వచ్చే మరో పాత్ర నీపాలి. ఆమెది కూడా ఆ దేశమే. ఆమె అసలు పేరు నెమ్ఫిస్. యూఫ్రటీస్ నది ఒడ్డున వున్న బాబిలాన్ నగరం నుంచి కొంచెం తూర్పుగా వెళ్ళి టైగ్రిస్ నదిని దాటి ముందుకు వెళ్తే సామర్దార్ అనే ప్రదేశం వస్తుందనీ, దానికి పైన కీర్కుక్ అనే నగరం వుందనీ, తమ వూరు దానికి దగ్గరలో వుందనీ చెప్తుంది ఆమె.

ఆమె అందమైనది కనుక చాలామంది ఆమెను పెళ్ళాడాలని రావడం, ఆమె తండ్రి ఆమెని వాళ్ళకి ఈయకపోవడంతో వాళ్ళందరూ అమె తండ్రికి విరోధులు కావడం, అందువలన ఆమెకు పదిహేనేళ్ళప్పుడు ఆమె తండ్రి ఆమెను తీసుకుని పారిపోవడం, మొదట కెర్మన్ నగరం చేరి ఆ తర్వాత అక్కడినుండి భారత దేశ వాయువ్య ప్రాంతం లో వున్న బాహ్లిక, శక, యవన, తుషార దేశాలలో ఒక పదేళ్ళు గడపడం, ఆ తర్వాత ఆమె తండ్రి చనిపోగా ఆమె భారతదేశం లోని గిరివ్రజపురం చేరి అక్కడ చంద్రగుప్త మహారాజుకి చామరగ్రాహిణిగా కొన్నాళ్ళు వుద్యోగం చేయడం – ఇదీ ఆమె కథ. భారతదేశంలో ఆమె తన పేరు నీపాలిగా మార్చుకుంటుంది.

[sarit11]

భారతదేశంలో ఆమెకొక ప్రేమకథ కూడా వుంటుంది. దుష్యంతుడు అనే క్షత్రియ యువకుడు ఆమెని ప్రేమిస్తాడు. అయితే అతని బంధువులకి అది యిష్టం లేనందువల్ల ఆమె మళ్ళీ అపాయంలో పడుతుంది. నీలాంబరధర్మి అనే వర్తకుడి సాయంతో, తన దేశానికి వెళ్ళేందుకు బయల్దేరుతుంది. అయితే అక్కడా ఆమెకు పాత శత్రువులతో ప్రమాదముండే అవకాశముంది కనుక అక్కడికి ఎవరినైనా పంపి పరిస్థితులు ఎలా వున్నాయో తెలుసుకుంటానని చెప్తాడు నీలాంబరధర్మి. వర్తకుల గుంపుతో ఒంటరి స్త్రీ ప్రయాణించడం ప్రమాదం కనుక ఆంటియోషియా నగరం దాకా ఆమె పురుష వేషంతో ప్రయాణిస్తుంది.

అక్కడనుంచి ఆ వర్తకుల గుంపు పశ్చిమానికి పోతూ వుంది కనుకా, ఆమె గ్రామం ఉత్తరాన వుంది కనుకా, అక్కడి పరిస్థితుల గురించి ఇంకా తెలుసుకొనవలసి ఉంది కనుకా అంతవరకు ఆమెని తనకు పరిచయస్థుడయిన పినాకి ఇంట్లో వుంచుతానంటాడు నీలాంబరధర్మి. నిజానికి అతనికీ ఆమెని తన భార్యగా చేసుకోవాలన్న ఆలోచన వుంటుంది. అందుకే ఆమె పారిపోకుండా ఒక వ్యక్తిని కాపలా వుంచి మరీ వెళ్తాడు. నీపాలికి అతని దురుద్దేశ్యం తెలుసు. కానీ అంతకన్నా గత్యంతరం లేక అతనితో బయల్దేరి వస్తుంది.

నీపాలి అక్కడ వున్న సమయంలో ఆమెకీ రోహిణి, పినాకి దంపతులకి ఒకరిపట్ల మరొకరికి అభిమానం కలగడం, రోహిణి ద్వారా నీపాలి హెలీనాని కలవడం జరుగుతుంది. నీపాలికి మాగధి భాష వచ్చునని తెలుసుకున్న హెలీనా, ఆమెని తనకు మాగధి భాష నేర్పమని అడుగుతుంది. తనకు అక్కడ ఆశ్రయం దొరికితే మాగధి భాషే కాక తనకు వచ్చిన ఖడ్గవిద్యనీ నేర్పుతానంటుంది నీపాలి. నీపాలికి భారతదేశపు రాజకీయ వ్యవహారాలు కూడా తెలుసునని గ్రహించిన హెలీనా తండ్రితో చెప్పి ఆమెకు తన ఉపాధ్యాయురాలిగా ఉద్యోగమిచ్చి రాజసౌధం లో వుండే అవకాశం కల్పిస్తుంది. అలా నీపాలి నీలాంబరధర్మి నుంచి తప్పించుకుని స్థిమిత పడుతుంది.

రోహిణి, పినాకి, నీపాలి, హెలీనా – వీళ్ళ నలుగురి మధ్యా సయోధ్య వెలియోనస్ కి నచ్చదు. అతను చేసే కొన్ని కుట్రలు, రాజు సెల్యూకస్ ఆజ్ఞపై పినాకికి, వెలియోనస్ కి మధ్య ఏర్పాటు చేయబడే శాస్త్ర చర్చ, నీపాలికి, వెలియోనస్ కి మధ్య ఏర్పాటు చేయబడే ఖడ్గ విద్యా పరీక్ష – యివన్నీ ఆసక్తికరంగా, ఉత్కంఠ భరితంగా సాగుతాయి, ముఖ్యంగా రెండుసార్లు జరిగే నీపాలి, వెలియోనస్ ల ఖడ్గ విద్యా ప్రదర్శన. పేరుకి విద్యాప్రదర్శనే అయినా ప్రాణాపాయం వున్న ఆ పరీక్షలో నీపాలి ఎలా గట్టెక్కుతుందన్నది ఆసక్తికరంగా చెప్తారు రచయిత.

(అసలీ నవలలన్నిటిలోనూ రచయిత కత్తియుద్ధాన్ని ఎంత బాగా వర్ణించారంటే ఒక కత్తి చేతికిస్తే నేనూ యుద్ధం చేసేయగలనేమోనని అనుమానం వస్తోంది ఇవన్నీ వరుసగా చదివాక ? )

ఈ సంఘటనలన్నిటి నేపథ్యంలో రోహిణి, పినాకి, నీపాలి, హెలీనాల మధ్య సాన్నిహిత్యం పెరుగుతుంది. సెల్యూకస్ కి కూడా నీపాలి మీదా పినాకి మీదా కొంత గురి కుదురుతుంది. సరే వెలియోనస్ అయితే మొదటి నుండీ ఆయన అండలో వున్నవాడే.